TON Coin—chuỗi khối thế hệ thứ năm, giải quyết bài toán ba chấu của khả năng mở rộng

Tại sao tiền điện tử này thu hút sự chú ý của đông đảo nhà phát triển và nhà đầu tư

Trong thế giới blockchain có một vấn đề cổ xưa: các mạng lưới phải lựa chọn giữa tốc độ, an toàn và phân quyền. Không ai có thể có tất cả cùng lúc. Bitcoin chậm (7 giao dịch mỗi giây), nhưng an toàn. Ethereum nhanh hơn (15-30 TPS), nhưng đắt hơn. Solana rất nhanh (65.000 TPS), nhưng liên tục mất validator.

Mạng mở (TON) đã tiếp cận vấn đề theo cách khác. Thay vì lựa chọn, nó đề xuất phân mảnh động—mỗi tài khoản tồn tại trong chuỗi riêng của mình, rồi các chuỗi này được hợp nhất thành các shard hoạt động song song. Kết quả: lý thuyết có thể đạt hàng triệu giao dịch mỗi giây với chi phí chỉ bằng phần trăm cent.

Nhưng sự hoàn thiện kỹ thuật chỉ là một nửa thành công. Ưu thế thực sự của TON là nó là hạ tầng Web3 chính thức của Telegram từ tháng 9 năm 2023. 900 triệu người dùng dịch vụ đã ở đây rồi. Giao dịch tiền điện tử giờ đây trông như gửi tin nhắn thông thường.

TON là gì và Toncoin khác gì so với Mạng mở

Ở đây cần phân biệt hai khái niệm.

Mạng mở (TON) — là toàn bộ hạ tầng. Hệ thống nhiều blockchain với masterchain và các chuỗi làm việc (mỗi chuỗi có thể phân nhánh lên đến 2^60 shard). Là tập hợp các giao thức cho phép các ứng dụng phi tập trung mở rộng quy mô mà không mất an ninh.

Toncoin — là lớp kinh tế. Token tiện ích gốc, dựa trên đó toàn bộ hệ thống hoạt động. Thanh toán giao dịch, đặt cược validator, thực thi hợp đồng thông minh, truyền tải giá trị. Nếu không có Toncoin, mạng sẽ mất cơ chế đồng thuận và an ninh kinh tế.

Điều này giống Ethereum và ETH, nhưng logic ở đây sâu sắc hơn. TON—nền tảng, Toncoin—là máu của nó.

Tính đến đầu năm 2026, có khoảng 2,417 tỷ token đang lưu hành. Mức tối đa dự kiến là 5 tỷ coin. Điều này có nghĩa là mạng vẫn phân phối khoảng một nửa tổng số token qua phần thưởng cho validator và phát triển hệ sinh thái.

Lịch sử: dự án sống sót sau cuộc tấn công của SEC

Mạng mở ra đời năm 2018 với tên gọi Telegram Open Network. Pavel và Nikolai Durov đã huy động được kỷ lục 1,7 tỷ USD để tạo blockchain ngay trong chính ứng dụng nhắn tin. Ý tưởng táo bạo: kết nối 900 triệu người dùng với tiền điện tử.

Nhưng vào tháng 10 năm 2019, SEC đệ đơn kiện. Cơ quan này cho rằng việc bán token GRAM là phát hành chứng khoán trái phép. Telegram rút khỏi dự án vào tháng 6 năm 2020, giải quyết tranh chấp bằng khoản bồi thường 1,2 tỷ USD.

Có vẻ như mọi thứ đã mất. Nhưng cộng đồng không bỏ cuộc.

Năm 2021, Anatoly Makosov và Kirill Emelyanin tạo ra Quỹ TON và phục hồi mã nguồn gốc dưới giấy phép mở. Token được đổi tên thành Toncoin. Ngày 23 tháng 12 năm 2021, Pavel Durov công khai ủng hộ chuỗi do cộng đồng quản lý. Và vào tháng 9 năm 2023, Telegram chính thức công nhận TON là hạ tầng Web3 của mình.

Đây là bước ngoặt. Từ dự án blockchain nhỏ lẻ, nó trở thành cổng để phổ cập công nghệ crypto hàng loạt.

Cách TON xử lý hàng triệu giao dịch mỗi giây

Phân mảnh vô hạn thay vì mở rộng tuyến tính

TON không chỉ thêm validator mới. Nó tạo ra các chuỗi mới theo nhu cầu. Các chuỗi làm việc có thể phân nhánh thành các shard, rồi các shard này lại chia nhỏ hơn nữa (đến 2^60 tổ hợp). Giao dịch được xử lý song song, nhưng vẫn liên kết qua masterchain.

Định tuyến tức thì giữa các shard

Thông thường, tin nhắn giữa các shard cần nhiều block. TON sử dụng Instant Hypercube Routing—tin nhắn đi qua các tuyến tối ưu trong topology hypercube của mạng. Thời gian hoàn tất cuối cùng dưới một giây (~5 giây cho một block đầy đủ).

Máy ảo mở rộng với kiến trúc ô vuông

TVM (TON Virtual Machine) hỗ trợ các phép toán 64-bit, 128-bit và 256-bit. Mỗi ô dữ liệu có thể chứa tới 128 byte và bốn liên kết tới các ô khác. Điều này cho phép biểu diễn hiệu quả các cây và đồ thị phức tạp—cần thiết cho DeFi.

Blockchain tự phục hồi

Nếu validator ký sai block, TON không tạo ra fork. Thay vào đó, block là một chuỗi dọc, có thể mở rộng để sửa lỗi. Tính toàn vẹn của mạng vẫn được giữ vững.

Đồng thuận với phạt kinh tế

Validator đặt cược TON. Nếu hành xử trung thực, họ nhận phần thưởng (~20% mỗi năm dựa trên tỷ lệ cược). Nếu vi phạm quy tắc—một phần cược bị đốt cháy và loại bỏ vĩnh viễn khỏi lưu thông.

Các ví dụ thực tế về hoạt động của TON

Trong Telegram:

• Thanh toán cho Telegram Premium bằng tiền điện tử
• Mua trực tiếp quảng cáo trong dịch vụ
• Đấu giá tên người dùng trên Fragment.com (người trả hàng nghìn đô cho những tên đẹp)

Trong DeFi: Sàn giao dịch phi tập trung STON.fi xử lý hàng trăm triệu volume, phí chỉ bằng phần trăm cent và hoàn tất tức thì.

Trong game: TON hỗ trợ các game đầy đủ chức năng với quyền sở hữu thực sự các tài sản (NFT) và khả năng xử lý cao—điều không thể trên các chuỗi chậm.

Trong tên miền: Hệ thống TON DNS đã đăng ký hơn 50.000 tên miền .ton. Người dùng dùng chúng thay cho địa chỉ mã hóa—chỉ là những tên dễ nhớ.

Trong hạ tầng: TON Storage cho lưu trữ tệp phi tập trung. TON Proxy cho ẩn danh. Đây là bản phác thảo hệ sinh thái Web3 đầy đủ.

Cấu trúc kinh tế token

Số tối đa cố định là 5 tỷ coin. Hiện có 2,417 tỷ đang lưu hành—chiếm 46,94% tối đa. Phần còn lại phân phối dần theo thời gian.

Lạm phát và bù đắp:

Token mới được phát hành như phần thưởng cho validator. Mục tiêu lạm phát khoảng 2% mỗi năm (với điều kiện 10% tổng cung đang đặt cược). Điều này tạo ra mô hình an ninh bền vững.

Nhưng có cơ chế chống lại. Validator vi phạm sẽ bị phạt—một phần cược bị đốt cháy. Đây là cơ chế giảm phát, cân bằng việc phát hành token mới.

Phân phối phần thưởng:

Validator cần đặt cược tối thiểu. Phần thưởng tỷ lệ thuận với quy mô cược và hoạt động thực tế trong việc tạo block. Hệ thống cũng hỗ trợ các nhà ủy quyền—người ủy thác token cho validator và nhận phần thu nhập (nhưng cũng có nguy cơ bị phạt).

Phí lưu trữ:

Trong Ethereum, lưu trữ hợp đồng thông minh miễn phí sau khi triển khai. Trong TON, có phí cố định cho chỗ chứa trên chuỗi (tính theo số ô và byte). Điều này khuyến khích lập trình viên viết mã hiệu quả và tăng thu nhập cho validator. Các tài khoản không thể trả phí sẽ bị đóng băng và xóa bỏ.

Mô hình cuối cùng: chi phí tấn công mạng cao hơn nhiều so với bất kỳ lợi ích tiềm năng nào.

Vai trò của Toncoin trong hệ sinh thái

1. Thanh toán giao dịch — mỗi thao tác cần phí gas trả bằng Toncoin. Mô hình phí định lượng, không dễ bị thao túng thị trường.

2. Đặt cược validator — tham gia tạo block yêu cầu đặt cược lớn. Tạo động lực kinh tế để giữ trung thực và giảm lượng token lưu hành.

3. Thực thi hợp đồng thông minh — mỗi phép tính trong TVM tiêu tốn gas. Mô hình phức tạp tính đến các hoạt động, lưu trữ và truyền tin giữa các hợp đồng.

4. Định tuyến giữa các chuỗi — tin nhắn trong TON, đi qua topology hypercube, cần thanh toán. Validator thu phí này.

5. Dịch vụ hệ sinh thái — đăng ký tên miền TON DNS, lưu trữ tệp trong TON Storage, ẩn danh qua TON Proxy. Tất cả đều trả bằng Toncoin.

6. Quản trị — chủ sở hữu token bỏ phiếu cho cập nhật giao thức và thay đổi tham số mạng.

Cạnh tranh: tại sao TON vượt trội hơn các đối thủ

Trên giấy, TON không đơn độc. Ethereum, Solana, Near Protocol, Polkadot, Cosmos, Aptos, Sui—tất cả hứa hẹn khả năng xử lý cao. Nhưng có những điểm khác biệt.

Ethereum xử lý 15-30 TPS với phí hàng chục đến trăm đô la. TON làm hàng triệu TPS với phí chỉ bằng phần trăm cent.

Solana đạt 65.000 TPS, nhưng thường xuyên gặp sự cố và vấn đề về phân quyền. TON duy trì phân quyền qua kiến trúc nhiều blockchain.

Near Protocol thực hiện phân mảnh, nhưng định tuyến giữa các shard chậm hơn TON.

Điểm mạnh chính của TON không nằm ở đặc điểm kỹ thuật—đối thủ có thể sao chép. Nó nằm ở việc đã có cộng đồng người dùng 900 triệu người. Phân phối này đã được giải quyết rồi. Kinh nghiệm này hoạt động như gửi tin nhắn—người dùng cuối hầu như không nghĩ về blockchain.

Các đối thủ phải xây dựng cộng đồng người dùng từ đầu. TON đã có rồi.

Những gì blockchain sẽ hướng tới trong tương lai

Quỹ TON đặt mục tiêu thu hút 500 triệu người vào Web3 đến năm 2028. Các ưu tiên kỹ thuật:

• Mở rộng quy mô đến hàng triệu TPS qua tối ưu phân mảnh
• Ngôn ngữ hợp đồng thông minh mới, lấy cảm hứng từ Java, Haskell và ML để mở rộng hệ sinh thái nhà phát triển
• Cầu nối liên chuỗi tới Ethereum, Solana và các mạng lớn khác
• Mật mã không kiến thức cho giao dịch riêng tư

Chiến lược mở rộng dựa trên phạm vi toàn cầu của Telegram, đặc biệt ở các nước đang phát triển, nơi dịch vụ ngân hàng truyền thống còn yếu. Cổng fiat trực tiếp trong Telegram, các chương trình đào tạo và hợp tác địa phương sẽ thúc đẩy ứng dụng thực tế.

Thông qua các khoản tài trợ của Quỹ, hàng nghìn ứng dụng trong game, mạng xã hội và tài chính sẽ phát triển. Ưu thế chưa từng có trong phân phối sẽ giúp TON đạt được điều mà các blockchain trước chưa làm được: phổ cập thực sự hàng loạt.

Tại sao điều này quan trọng ngay bây giờ

TON giải quyết một vấn đề lâu dài. Phần lớn người dùng không muốn phải làm quen với địa chỉ ví phức tạp, tính phí gas, học cách dùng giao diện mới. Các cuộc chiến tiền điện tử luôn thua ở điểm này—rào cản người dùng quá cao.

TON làm tiền điện tử trở nên vô hình đối với người dùng cuối. Nó chỉ là một chức năng khác của messenger—như gọi video hoặc gửi tin nhắn thoại. Người dùng gửi tiền cũng như gửi tin nhắn, không cảm thấy như đang thao tác với blockchain.

Với cách tiếp cận này, phổ cập hàng loạt không còn là viễn tưởng. Đó là vấn đề mở rộng quy mô.

Mạng mở không chỉ là bước đột phá công nghệ, mà còn là một tư duy mới, trong đó blockchain không còn là công cụ của các chuyên gia nữa mà trở thành phần của cuộc sống hàng ngày. Ai kiểm soát cổng này, sẽ kiểm soát thế hệ tiếp theo của tài chính và mạng xã hội Web3.