Cách lợi nhuận kinh tế định hình quyết định đầu tư của bạn: hướng dẫn thực tế về ROI

Chỉ số mà tất cả các nhà đầu tư nên thành thạo

Khi bạn quyết định đầu tư vốn của mình, bạn đối mặt với một câu hỏi cơ bản: bạn sẽ thu được lợi nhuận cao nhất ở đâu? Câu trả lời không phải lúc nào cũng rõ ràng. Mặc dù nhiều nhà phân tích nói về PER, BPA và các tỷ số tài chính khác, có một chỉ số vượt qua tất cả các phức tạp: lợi nhuận kinh tế, được biết đến rộng rãi là ROI (Return on Investments).

Chỉ số tài chính này không chỉ là một con số trong bảng tính. Nó thể hiện chất lượng thực sự của quản lý doanh nghiệp, khả năng biến đầu tư thành lợi nhuận của các công ty. Những người hoạt động trong lĩnh vực cổ phiếu cần xem xét ROI với cùng mức độ nghiêm túc như các tỷ số cơ bản khác.

Lợi nhuận kinh tế: định nghĩa không kỹ thuật

Chúng ta nói về lợi nhuận kinh tế khi định lượng hiệu suất mà một công ty tạo ra trên tổng tài sản của mình. Nói một cách trực tiếp hơn: đó là thước đo cho biết chúng ta thu được bao nhiêu tiền cho mỗi đơn vị tiền tệ mà chúng ta đầu tư vào một công ty cụ thể.

Cách tính luôn dựa trên dữ liệu lịch sử. Mặc dù điều này có thể xem là một hạn chế, nhưng thực tế lại là một điểm mạnh: nó cung cấp cho chúng ta một xu hướng mà chúng ta có thể dự đoán hợp lý cho các quyết định trong tương lai. Công thức đơn giản mà hiệu quả: chia lợi nhuận thu được cho khoản đầu tư đã thực hiện.

Tuy nhiên, có một điểm đặc biệt mà nhiều nhà đầu tư bỏ qua: ROI đặc biệt rõ ràng khi được phân tích cùng với bối cảnh doanh nghiệp. Một startup có lợi nhuận âm trong nhiều năm có thể trở thành một gã khổng lồ trong ngành. Ngược lại, ROI cao ở một công ty trì trệ có thể cho thấy rằng công ty đã đạt đến đỉnh của tăng trưởng.

Amazon và Tesla: bài học từ ROI âm đã thay đổi tất cả

Hãy xem xét trường hợp của Amazon, nền tảng thương mại điện tử lớn nhất thế giới. Trong nhiều kỳ liên tiếp, gã khổng lồ này báo cáo ROI âm. Các nhà đầu tư chỉ nhìn vào chỉ số này sẽ chỉ thấy lỗ. Họ rút vốn. Sau đó hối tiếc.

Những người giữ vị trí của mình tại Amazon từ những năm tháng tối tăm đó đến nay đã thấy vốn của họ biến thành một gia tài. ROI âm không phải là dấu hiệu thất bại doanh nghiệp, mà là chiến lược tái đầu tư mạnh mẽ.

Tesla còn mang lại một bức tranh còn ấn tượng hơn. Trong giai đoạn từ 2010 đến 2013, công ty xe điện này thể hiện ROI -201,37% trong kỳ đầu tiên. Các quý sau đó không cải thiện đáng kể. Bất kỳ nhà đầu tư hợp lý nào cũng đã bán trong hoảng loạn. Tuy nhiên, người kiên trì từ tháng 12 năm 2010 đến nay đã trải qua mức lợi nhuận tích lũy vượt quá +15.316%. Đó không chỉ là lợi nhuận, mà còn là sự biến đổi về tài sản.

Các trường hợp này dạy chúng ta rằng ROI có giá trị khác nhau tùy theo loại hình doanh nghiệp. Trong các chiến lược kiểu Giá trị (Value), nơi chúng ta tìm kiếm các công ty đã ổn định với lịch sử giao dịch rộng lớn, ROI là một bộ lọc đáng tin cậy. Trong các công ty tăng trưởng (Growth), chỉ số này có thể gây hiểu lầm nếu chỉ phân tích riêng lẻ.

Những khác biệt then chốt: lợi nhuận kinh tế so với lợi nhuận tài chính

Nhiều nhà đầu tư nhầm lẫn các khái niệm này vì các thuật ngữ “kinh tế” và “tài chính” có vẻ thay thế cho nhau. Thực tế là chúng hoạt động dựa trên các nền tảng khác nhau. Lợi nhuận tài chính được tính dựa trên vốn chủ sở hữu (patrimonio neto), trong khi lợi nhuận kinh tế làm việc trên tổng tài sản của công ty.

Sự khác biệt này không chỉ là về mặt ngữ nghĩa. Tùy thuộc vào cấu trúc vốn của công ty, kết quả có thể thay đổi đáng kể. Một công ty có đòn bẩy cao sẽ thể hiện lợi nhuận tài chính rất khác so với lợi nhuận kinh tế của nó.

Công thức thực tế: cách tính ROI

Công thức đơn giản:

ROI = (Lợi nhuận ròng / Tổng đầu tư) × 100

Cách tính này phù hợp cho cả nhà đầu tư cá nhân lẫn phân tích doanh nghiệp. Nếu bạn mua cổ phiếu của Inditex với giá 10 euro và bán với giá 15 euro, ROI cá nhân của bạn là 50%. Tương tự, Inditex có ROI riêng dựa trên cách họ sinh lợi từ các khoản đầu tư vào hạ tầng và mở rộng.

Ứng dụng thực tế: hai kịch bản tính toán

Kịch bản 1: Đầu tư vào cổ phiếu

Bạn có 10.000 euro để đầu tư đều vào hai cổ phiếu: A và B (5.000 euro mỗi cái). Sau một thời gian:

• Cổ phiếu A: 5.000 → 5.960 euro
• Cổ phiếu B: 5.000 → 4.876 euro

Với cổ phiếu A: ROI = (960 / 5.000) × 100 = 19,20%

Với cổ phiếu B: ROI = (-124 / 5.000) × 100 = -2,48%

So sánh rõ ràng: A tạo ra lợi nhuận trong khi B gây lỗ. Quyết định đầu tư hướng về A.

Kịch bản 2: Đầu tư doanh nghiệp

Một công ty đầu tư 60.000 euro để cải tạo các cửa hàng của mình. Một định giá sau đó định giá các địa điểm này ở mức 120.000 euro.

ROI = (60.000 / 60.000) × 100 = 100%

Khoản đầu tư đã nhân đôi giá trị. Đây là một ví dụ về phân bổ nguồn lực thành công.

Khi nào ROI thực sự quan trọng?

Chỉ số lợi nhuận kinh tế là cực kỳ quan trọng trong hai bối cảnh: cá nhân và phân tích doanh nghiệp.

Đối với nhà đầu tư cá nhân, ROI cho phép so sánh các lựa chọn trực tiếp. Nếu một khoản đầu tư mang lại 7% và khoản khác 9% trong điều kiện tương tự, phép tính rất đơn giản.

Đối với các nhà phân tích doanh nghiệp, ROI tiết lộ khả năng của quản lý trong việc biến vốn thành lợi nhuận. Có vô số trường hợp việc phân bổ nguồn lực kém làm hỏng kết quả. Apple là một ví dụ ngược lại: ROI của họ vượt quá 70%, phản ánh biên lợi nhuận vượt trội nhờ thương hiệu và công nghệ của họ. Công ty này biết cách sinh lợi mỗi euro đầu tư.

Tuy nhiên, điều quan trọng là phải xem xét lịch sử ROI, chứ không chỉ một giai đoạn đơn lẻ. Lợi nhuận cần thời gian để thể hiện. Phân tích một quý âm có thể dẫn đến kết luận sai lầm về các công ty đang trong giai đoạn đầu tư chiến lược.

Lợi nhuận kinh tế trong các ngành đặc thù

ROI không phải là phổ quát. Cách diễn giải của nó thay đổi theo ngành:

• Ngành truyền thống (phân phối thực phẩm, cung cấp năng lượng): chúng ta mong đợi ROI liên tục tích cực. ROI thấp là dấu hiệu của vấn đề vận hành.

• Ngành đổi mới sáng tạo (công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo): chúng ta mong đợi ROI âm hoặc thấp trong nhiều năm. Các công ty này tái đầu tư mạnh vào R&D để tìm kiếm lợi nhuận trong tương lai.

Đừng mắc sai lầm khi so sánh ROI của một công ty dược phẩm đang phát triển lâm sàng với ROI của một nhà phân phối đã ổn định. Chúng là những thế giới khác nhau.

Ưu điểm của việc sử dụng lợi nhuận kinh tế trong phân tích

Sức hút của ROI trong giới chuyên nghiệp tài chính không phải ngẫu nhiên:

• Tính toán đơn giản, không đòi hỏi mô hình phức tạp
• Xem xét toàn bộ khoản đầu tư, không chỉ một phần
• Dữ liệu công khai cho các công ty niêm yết
• Cho phép so sánh giữa các loại tài sản hoàn toàn khác nhau
• Phù hợp cho quyết định cá nhân lẫn định giá doanh nghiệp

Những hạn chế cần lưu ý

Như mọi chỉ số, ROI cũng có điểm mù:

• Hoàn toàn dựa trên dữ liệu quá khứ, điều này làm khó dự đoán chính xác
• Gây hiểu lầm cho các doanh nghiệp tăng trưởng đầu tư lớn vào phát triển
• Các công ty tối thiểu hóa đầu tư có thể thể hiện ROI giả tạo cao mà không có chất lượng thực sự
• Không phản ánh các rủi ro tiềm ẩn của đầu tư

Phân tích toàn diện: ROI trong phân tích đầy đủ

Sai lầm phổ biến nhất của nhà đầu tư mới là để ROI trở thành tiêu chí duy nhất. ROI thấp không có nghĩa là sắp phá sản. ROI cao không đảm bảo an toàn.

Khi đánh giá một công ty để đầu tư, hãy kết hợp phân tích lợi nhuận kinh tế với:

• Loại hình kinh doanh (Giá trị vs. Tăng trưởng)
• Giai đoạn của chu kỳ doanh nghiệp
• Bối cảnh ngành
• Xu hướng tái đầu tư
• Lợi nhuận cho cổ đông

Hãy xem lại các trường hợp của Amazon và Tesla. Cả hai đều có ROI cực thấp. Cả hai đều trở thành cơ hội đầu tư tuyệt vời. Sự khác biệt nằm ở chỗ hiểu rằng ROI âm chỉ là tạm thời và chiến lược, chứ không phải kết thúc.

Lợi nhuận kinh tế là một chiếc la bàn, không phải điểm đến. Sử dụng ROI như một công cụ lọc ban đầu, nhưng luôn phát triển phân tích đa chiều. Như vậy, bạn sẽ tránh được các doanh nghiệp có ROI cao nhưng không tăng trưởng (doanh nghiệp ROI cao không tăng trưởng) và các doanh nghiệp có ROI thấp trong giai đoạn mở rộng (doanh nghiệp ROI thấp trong giai đoạn mở rộng).