Đầu tư chứng khoán cần biết: Nắm vững 9 chỉ số kỹ thuật và 4 công cụ cốt lõi chi tiết

Công cụ phân tích kỹ thuật giúp ích gì cho quyết định đầu tư?

Khi thực hiện đầu tư chứng khoán, các khía cạnh phân tích chính được chia thành hai loại: cơ bản (hiệu quả hoạt động của công ty, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu, tỷ lệ P/E) và kỹ thuật. Phân tích kỹ thuật bao gồm biểu đồ giá nến và các chỉ số kỹ thuật thể hiện qua các công thức toán học.

Giá trị cốt lõi của các chỉ số kỹ thuật nằm ở chỗ, nhà đầu tư có thể dựa vào các phép tính định lượng dữ liệu giá cả và khối lượng giao dịch trong quá khứ, dưới dạng biểu đồ đường hoặc biểu đồ cột, để hỗ trợ đánh giá xu hướng thị trường và thời điểm vào ra tối ưu. Khác với phân tích cơ bản, các chỉ số kỹ thuật nhấn mạnh hơn vào quy luật biến động giá trong ngắn hạn đến trung hạn, giúp nhà đầu tư nhạy bén hơn trong việc nắm bắt cơ hội thị trường.

Bài viết này sẽ giới thiệu hệ thống các chỉ số kỹ thuật phổ biến, dẫn dắt nhà đầu tư xây dựng khung nhận thức đầy đủ về công cụ phân tích kỹ thuật.

Phân tích sâu 4 chỉ số kỹ thuật phổ biến nhất

Đường trung bình động: Công cụ trực quan nhất để xác định xu hướng

Đường trung bình động (MA) là công cụ phân tích kỹ thuật được ứng dụng rộng rãi nhất trên thị trường. Nguyên lý của nó là: cộng tổng giá đóng cửa của N ngày gần nhất rồi chia cho N, ra trung bình giá giao dịch trong chu kỳ đó. Thông qua việc so sánh các đường trung bình động của các khung thời gian khác nhau, nhà đầu tư có thể rõ ràng đánh giá cường độ của thị trường.

Công thức tính: Đường trung bình động N ngày = Tổng giá đóng cửa N ngày chia N

Ví dụ, đường trung bình 5 ngày là trung bình giá đóng cửa của 5 ngày gần nhất, còn đường trung bình 60 ngày thể hiện chi phí trung bình mua vào trong hai tháng qua.

Về cách sử dụng, nhà giao dịch ngắn hạn thường tham khảo các biểu đồ nến 5 phút, 15 phút hoặc 30 phút kết hợp với đường trung bình 5 hoặc 10 ngày; nhà đầu tư dài hạn thì thường dùng biểu đồ ngày hoặc tuần, kết hợp với đường trung bình 20 hoặc 60 ngày để xác định hướng lớn.

Logic đánh giá cốt lõi: Khi giá luôn vận động trên đường trung bình, cho thấy thị trường đang trong xu hướng tăng, nhà đầu tư có thể xem xét mua vào khi giá giảm; ngược lại, nếu giá liên tục nằm dưới đường trung bình, thị trường đang trong xu hướng giảm, cần thận trọng giữ vị thế hoặc tìm cơ hội thoát lệnh.

Chu kỳ ngắn hơn thì biến động giá dữ dội hơn; chu kỳ dài hơn thì đường xu hướng ổn định hơn, đó cũng là lý do các nhà đầu tư dài hạn thường dùng các đường trung bình dài hơn.

Chỉ số sức mạnh tương đối (RSI): Công cụ đo lường quá mua quá bán

Chỉ số RSI thể hiện qua một đường màu xanh dương đơn, tính bằng cách so sánh trung bình mức tăng giá trong một khoảng thời gian với trung bình mức giảm giá, phạm vi của chỉ số luôn nằm trong khoảng 0 đến 100. Nhờ tính đơn giản, dễ hiểu, RSI trở thành công cụ phân tích kỹ thuật được nhiều nhà đầu tư mới lựa chọn để bắt đầu.

Công thức tính: RSI = Trung bình mức tăng trong N ngày gần nhất ÷ (Trung bình mức tăng + Trung bình mức giảm) × 100

Chỉ số quan trọng để đánh giá:

• Khi RSI > 70, thị trường vào vùng quá mua, giá quá nóng có thể đối mặt với điều chỉnh giảm
• Khi RSI < 30, thị trường vào vùng quá bán, lực bán quá mạnh, khả năng bật tăng cao

Ứng dụng nâng cao là quan sát các giao cắt vàng và chết của RSI các chu kỳ khác nhau. Khi RSI ngắn hạn (đường xanh) cắt lên từ dưới qua RSI dài hạn (đường đỏ) tạo thành giao cắt vàng, dự báo thị trường sẽ có đợt tăng mạnh, là tín hiệu mua lý tưởng; ngược lại, nếu RSI ngắn hạn cắt xuống qua RSI dài hạn, hình thành giao cắt chết, cho thấy xu hướng giảm sẽ tiếp diễn, nhà đầu tư nên xem xét giảm bớt hoặc cắt lỗ.

( Đường trung bình động hội tụ phân kỳ (MACD): Chuyên gia bắt sóng chuyển đổi xu hướng

MACD được tính bằng cách trừ hai đường trung bình động theo cấp số nhân (EMA) của các chu kỳ khác nhau, nhấn mạnh trọng số vào giá gần đây hơn so với đường trung bình động thông thường, do đó phản ứng nhanh hơn với biến động thị trường. Chỉ số này gồm ba thành phần: đường nhanh (DIF), đường chậm (MACD line) và biểu đồ dạng thanh.

Công thức tính:

• Đường nhanh (DIF) = EMA ngắn hạn - EMA dài hạn
• Đường chậm (MACD line) = EMA của DIF
• Biểu đồ dạng thanh = DIF - MACD line

Diễn giải tín hiệu giao dịch:

Khi đường nhanh cắt lên từ dưới qua đường chậm, biểu đồ dạng thanh chuyển từ âm sang dương, gọi là giao cắt vàng, thể hiện động lực tăng giá mạnh, là tín hiệu mua vào. Lúc này, độ cao của biểu đồ thể hiện cường độ tăng — càng dài, lực mua càng mạnh.

Ngược lại, khi đường nhanh cắt xuống từ trên qua đường chậm, biểu đồ dạng thanh chuyển từ dương sang âm, gọi là giao cắt chết, cho thấy xu hướng giảm bắt đầu, cảnh báo thoát lệnh hoặc đảo chiều. MACD phù hợp cho các nhà đầu tư trung hạn, vì nó có thể dự báo sớm các tín hiệu chuyển đổi xu hướng.

) Chỉ số ngẫu nhiên (KD): Công cụ xác định chính xác các điểm cao thấp

Chỉ số KD gồm hai thành phần K (đường nhanh) và D (đường chậm), dùng để dự đoán các điểm cao thấp tương đối của thị trường. K phản ứng nhanh, D phản ứng chậm hơn, kết hợp hai sẽ cho kết quả chính xác hơn.

Công thức tính:

• RSV = (Giá đóng cửa hôm nay - Giá thấp nhất trong N ngày) / (Giá cao nhất trong N ngày - Giá thấp nhất trong N ngày) × 100%
• K = RSV + K của ngày trước × (N - 1) / N
• D = K + D của ngày trước × (N - 1) / N

Đánh giá quá mua quá bán:

• Khi KD > 80, thị trường quá nóng, khả năng tiếp tục tăng cao, nhưng cần chú ý rủi ro chốt lời
• Khi KD < 20, thị trường quá lạnh, khả năng bật tăng trở lại cao, có thể tham gia

Giao cắt tín hiệu:

Trong vùng quá bán (KD < 20), nếu K cắt lên từ dưới qua D, tạo thành giao cắt vàng, dự báo đáy sắp hình thành, là thời điểm mua vào lý tưởng. Ngược lại, trong vùng quá mua (KD > 80), nếu K cắt xuống qua D, tạo thành giao cắt chết, cho thấy giá có thể bắt đầu giảm, nhà đầu tư nên giảm bớt hoặc chốt lời.

Hệ thống phân loại các chỉ số kỹ thuật đầy đủ

Chỉ số xu hướng: Đánh giá hướng đi của thị trường

Chỉ số xu hướng giúp nhà đầu tư xác định hướng đi của giá cổ phiếu trong tương lai.

Dải Bollinger gồm ba đường thẳng màu xanh, đường trung tâm là trung bình động, hai đường trên dưới thể hiện vùng dao động. Nhà đầu tư dựa vào việc giá tiếp cận đường trên hay dưới để dự đoán xem giá có bị lệch quá mức hoặc sắp đảo chiều.

Chỉ số dao động: Tìm kiếm cơ hội chuyển đổi

Các chỉ số này phân tích các điểm cao thấp trong phạm vi giá để xác định trạng thái quá mua hoặc quá bán, từ đó phát hiện các điểm đảo chiều tiềm năng.

Ngoài RSI, MACD, KD đã đề cập, còn có:

Chỉ số Williams: Tương tự KD, nằm trong khoảng 0 đến 100. Quan sát phân bố giá cao nhất và thấp nhất để xác định thị trường đang quá mua hay quá bán.

Chỉ số CCI (Commodity Channel Index): Không giới hạn phạm vi cố định, chủ yếu dùng để phát hiện các trạng thái phân kỳ của giá. Khi giá liên tục tăng mà CCI không theo kịp, hoặc giá giảm mà CCI vẫn yếu, các tín hiệu phân kỳ này thường dự báo khả năng đảo chiều xu hướng.

Chỉ số ATR (Average True Range): Đo lường độ biến động của thị trường. ATR tăng cho thấy biến động mở rộng, giảm cho thấy biến động thu hẹp. Nhiều nhà đầu tư dùng ATR để thiết lập điểm dừng lỗ hợp lý, nhưng cần kết hợp với các chỉ số khác để tránh sai lệch.

( Chỉ số khối lượng giao dịch: Đánh giá mức độ tham gia của thị trường

Volumes thể hiện rõ ràng dữ liệu khối lượng giao dịch hiện tại. Khối lượng tăng lên cho thấy thị trường sôi động, tham gia nhiều hơn, trong khi giảm xuống thể hiện sự thận trọng hoặc ít giao dịch hơn. Trong xu hướng tăng, khối lượng tăng càng nhiều càng đáng tin cậy; ngược lại, trong xu hướng giảm, khối lượng giảm cũng cần chú ý.

Nguyên tắc vàng khi sử dụng các chỉ số kỹ thuật

) Ưu điểm của chỉ số: Dễ học, dễ dùng

Các công cụ phân tích kỹ thuật có lợi thế chính là dễ tiếp cận, logic đơn giản, giúp nhà đầu tư mới nhanh chóng xây dựng năng lực phân tích cơ bản, bắt kịp xu hướng thị trường và thời điểm vào ra. So với phân tích cơ bản cần đọc hiểu các báo cáo tài chính phức tạp, các chỉ số kỹ thuật chỉ cần xem biểu đồ là có thể ra quyết định.

( Nhược điểm của chỉ số: Trễ tín hiệu và rủi ro mất tín hiệu

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần nhận thức rằng các chỉ số kỹ thuật dựa trên dữ liệu giá quá khứ, vốn đã có độ trễ tự nhiên, có thể dẫn đến việc tín hiệu ra muộn so với thời điểm lý tưởng vào lệnh. Ngoài ra, khi thị trường biến động dữ dội (ví dụ như tin xấu đột xuất), các tham số của chỉ số có thể giảm độ chính xác hoặc hoàn toàn mất tác dụng.

) Thực hành tối ưu: Kết hợp nhiều chỉ số

Nhà đầu tư nên tránh chỉ dựa vào một chỉ số duy nhất để ra quyết định. Thay vào đó, nên:

1. Kết hợp các chỉ số: Dùng các chỉ số xu hướng (đường trung bình động) cùng các chỉ số dao động (RSI, MACD, KD) để xác định xu hướng chính và điểm vào lệnh phù hợp
2. Xác thực đa chiều: Tham khảo thêm các yếu tố cơ bản (hiệu quả công ty, triển vọng ngành) và các yếu tố thị trường (chính sách, dòng tiền)
3. Điều chỉnh linh hoạt: Thay đổi tham số và cách diễn giải tín hiệu theo tình hình thị trường

Chỉ có phương pháp phân tích tổng hợp như vậy mới giảm thiểu rủi ro sai sót của từng chỉ số riêng lẻ, nâng cao khả năng thành công trong quyết định đầu tư.

Tham khảo nhanh: Bảng đối chiếu 9 chỉ số

Tóm lại

Chỉ số kỹ thuật là công cụ quan trọng của nhà đầu tư, nắm vững các chỉ số chính như MA, RSI, MACD, KD đã đủ để xử lý hầu hết các tình huống giao dịch. Tuy nhiên, điểm mấu chốt là không nên quá phụ thuộc vào các chỉ số này, mà cần kết hợp với các yếu tố cơ bản và môi trường thị trường để có quyết định chính xác hơn.

Thực sự thành thạo là biết dùng các chỉ số như một phần tham khảo, đồng thời xây dựng khả năng đánh giá độc lập dựa trên hiểu biết thị trường. Kiên trì kết hợp nhiều chỉ số, phân tích đa chiều, chính là con đường giảm thiểu rủi ro và đạt được lợi nhuận ổn định.