Giá trị ròng kế toán: công thức mà mọi nhà đầu tư đều phải thành thạo

Giá trị ròng hợp lý là một trong những chỉ số phân biệt nhà đầu tư nghiêm túc với các nhà đầu cơ. Thường bị nhầm lẫn với giá trị danh nghĩa, chỉ số này tiết lộ thực sự tài sản hỗ trợ cho mỗi cổ phần của một công ty. Hiểu cách hoạt động và đặc biệt là cách tính toán, có thể là sự khác biệt giữa việc nắm bắt cơ hội thực sự hoặc rơi vào bẫy thị trường.

▶ Phân tích khái niệm: điều gì ẩn sau giá trị ròng hợp lý

Khi nói về giá trị ròng hợp lý, chúng ta đề cập đến vốn chủ sở hữu ròng của công ty chia cho số lượng cổ phiếu đang lưu hành. Nói cách khác, đó là số tiền mỗi cổ đông sẽ nhận được nếu công ty thanh lý tất cả tài sản và trả hết nợ ngày hôm nay.

Sự khác biệt cơ bản với giá trị danh nghĩa nằm ở chỗ giá trị danh nghĩa là cố định—được ấn định tại thời điểm phát hành cổ phiếu—, trong khi giá trị ròng hợp lý là động và được tính lại định kỳ dựa trên các báo cáo tài chính thực tế của công ty. Vì vậy, nó còn được gọi là giá trị sổ sách, thuật ngữ phổ biến đặc biệt trong giới đầu tư value investing.

Value investing là một triết lý tìm kiếm chính xác điều này: xác định các công ty có giá trị nội tại (được ghi nhận trong sổ sách) không liên quan đến những gì thị trường sẵn sàng trả. Ý tưởng đơn giản nhưng mạnh mẽ: mua rẻ những gì có giá trị lớn hơn.

● Công thức và cách áp dụng đúng

Việc tính giá trị ròng hợp lý trên mỗi cổ phiếu khá đơn giản, nhưng quan trọng là phải làm đúng:

Giá trị ròng hợp lý trên mỗi cổ phiếu = (Tổng tài sản – Tổng nợ) / Số lượng cổ phiếu đang lưu hành

Dữ liệu này lấy trực tiếp từ các bảng cân đối kế toán hợp nhất mà các công ty niêm yết công bố hàng quý. Hãy xem một ví dụ thực tế:

Giả sử công ty “ABC” báo cáo:

• Tổng tài sản: 3.200 triệu euro
• Tổng nợ: 620 triệu euro
• Cổ phiếu đang lưu hành: 12 triệu

Áp dụng công thức giá trị ròng hợp lý: (3.200.000.000 – 620.000.000) / 12.000.000 = 215 euro trên mỗi cổ phiếu

Đây là giá trị sổ sách của ABC. Vậy cổ phiếu đang giao dịch ở mức giá nào trên thị trường? Đó là câu hỏi xác định cơ hội.

● Tài sản vô hình: giới hạn mà không phải ai cũng thấy

Một chỉ trích hợp lệ đối với giá trị ròng hợp lý là nó chỉ phản ánh các tài sản hữu hình. Điều này đặc biệt vấn đề với các công ty công nghệ, phần mềm hoặc công nghệ sinh học, nơi phần lớn giá trị thực sự nằm ở bằng sáng chế, cơ sở dữ liệu, uy tín thương hiệu—những tài sản mà các kế toán thường đánh giá thấp một cách hệ thống.

Ví dụ, một công ty game có thể có chi phí sản xuất tương đối thấp (lương nhân viên phát triển, máy chủ), nhưng tạo ra doanh thu khổng lồ. Giá trị ròng hợp lý của họ có thể trông khiêm tốn so với lợi nhuận thực sự. Vì vậy, thường thấy tỷ lệ P/VC của các công ty công nghệ cao vượt quá mức bình thường so với các ngành khác: không có nghĩa là họ bị định giá quá cao, mà công cụ này đơn giản là không phản ánh đúng giá trị thực của họ.

● P/VC: chỉ số nói tất cả

Sau khi có giá trị ròng hợp lý, bước tiếp theo là so sánh với giá thị trường. Để làm điều này, có tỷ lệ Giá / Giá trị sổ sách (P/VC):

P/VC = Giá thị trường / Giá trị ròng hợp lý trên mỗi cổ phiếu

Cách diễn giải rất rõ ràng:

• P/VC > 1: cổ phiếu đang giao dịch trên mức giá trị sổ sách (có thể đắt)
• P/VC < 1: cổ phiếu đang giao dịch dưới mức giá trị sổ sách (có thể rẻ)
• P/VC = 1: giá và giá trị ròng hợp lý trùng khớp (ít khi xảy ra)

Hãy so sánh hai trường hợp:

Công ty ABC: Giá trị ròng hợp lý = 26€, Giá hiện tại = 84€ P/VC = 84/26 = 3,23 (được định giá quá cao)

Công ty XYZ: Giá trị ròng hợp lý = 31€, Giá hiện tại = 27€ P/VC = 27/31 = 0,87 (có vẻ bị định giá thấp)

Công ty XYZ trông như một cơ hội. Nhưng đây là cảnh báo: P/VC thấp không đảm bảo lợi nhuận trong tương lai. Nhiều cổ phiếu giao dịch dưới giá trị sổ sách và tiếp tục giảm trong nhiều năm, đặc biệt nếu triển vọng kinh tế yếu hoặc ngành đang suy thoái.

● Khi nào thì hữu ích và khi nào thì thất bại

Giá trị ròng hợp lý tỏa sáng trong các bối cảnh nhất định. Đặc biệt phù hợp để phân tích các ngân hàng, công ty bảo hiểm và doanh nghiệp hạ tầng, nơi các tài sản hữu hình chiếm phần lớn giá trị doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nó trở nên kém đáng tin cậy hơn với các vốn hóa nhỏ (small caps) mới niêm yết. Những công ty này thường có bảng cân đối yếu nhưng kỳ vọng tăng trưởng bùng nổ. Giá trị sổ sách của họ có thể gần như không đáng kể so với những gì thị trường kỳ vọng trong tương lai.

Ngoài ra còn có rủi ro của “kế toán sáng tạo”: các kỹ thuật hợp pháp nhưng đạo đức gây tranh cãi, làm tăng giá trị tài sản và giảm giá trị nợ, hoàn toàn làm sai lệch giá trị ròng hợp lý thực sự. Một bảng cân đối bị chỉnh sửa có thể dẫn đến kết luận sai lầm.

Ví dụ về Bankia năm 2011 là minh chứng rõ ràng: phát hành cổ phiếu với mức chiết khấu 60% so với giá trị kế toán, tưởng chừng là cơ hội mua vào giá rẻ. Nhưng các sổ sách của họ che giấu các vấn đề hệ thống dẫn đến sụp đổ và sáp nhập sau đó vài năm. Giá trị ròng hợp lý không dự đoán được tương lai.

● Tích hợp vào phân tích cơ bản

Giá trị ròng hợp lý không bao giờ nên là yếu tố quyết định duy nhất. Nó là phần của phân tích cơ bản, rộng hơn nhiều. Phân tích này còn xem xét:

• Điều kiện vĩ mô và tình hình ngành
• Chất lượng quản lý doanh nghiệp
• Lợi thế cạnh tranh bền vững
• Triển vọng lợi nhuận trong tương lai
• Xu hướng biên lợi nhuận và lợi nhuận

Giá trị sổ sách chỉ là bước đầu tiên. Một công ty có thể có giá trị ròng hợp lý vững chắc nhưng hoạt động trong ngành bị nguy hiểm, hoặc do quản lý kém. Ngược lại, một công ty có bảng cân đối yếu nhưng có ban lãnh đạo xuất sắc và thị trường ngách không thể cạnh tranh có thể là một viên ngọc ẩn.

● Kết luận: một công cụ, không phải là giải pháp

Hiểu cách tính giá trị ròng hợp lý và cách sử dụng nó qua tỷ lệ P/VC là điều tối quan trọng cho bất kỳ ai muốn hoạt động trên thị trường. Nó cung cấp một thực tế kế toán khách quan để so sánh với mức giá mà thị trường yêu cầu.

Nhưng hãy nhớ: giá trị ròng hợp lý phản ánh quá khứ. Đó là một bức tranh của bảng cân đối tại một thời điểm cụ thể, thường không phản ánh các tài sản vô hình tạo ra giá trị thực sự. Hãy dùng nó như một la bàn, chứ không phải bản đồ.

Cơ hội đầu tư tốt nhất xuất hiện khi kết hợp phân tích giá trị ròng hợp lý một cách cẩn trọng với đánh giá sâu về lợi thế cạnh tranh, triển vọng ngành và tiềm năng tăng trưởng. Đó mới là đầu tư nghiêm túc. Mọi thứ còn lại chỉ là đầu cơ dựa trên kỳ vọng.