Chiến tranh Layer 2: Giải pháp mở rộng nào sẽ thống trị năm 2025?

Khủng hoảng khả năng mở rộng của blockchain đã đạt đến điểm tới hạn. Bitcoin xử lý chỉ khoảng 7 giao dịch mỗi giây, Ethereum quản lý khoảng 15 TPS trên Layer 1, trong khi Visa xử lý 1.700 TPS. Đó không chỉ là một chướng ngại về tốc độ—đó là nút thắt cơ bản ngăn cản việc chấp nhận blockchain phổ biến. Đặt chân vào quy mô Layer 2: biên giới tiếp theo để biến crypto thực sự có thể sử dụng cho người dùng phổ thông.

Cuộc cách mạng Layer 2: Làn đường nhanh trên cao tốc blockchain

Hãy nghĩ các giải pháp Layer 2 như một hệ thống thanh toán song song hoạt động bên cạnh blockchain chính. Thay vì nhồi nhét mọi giao dịch vào Ethereum hoặc Bitcoin, các mạng này xử lý giao dịch ngoài chuỗi, rồi gom chúng lại để thanh toán trên lớp nền tảng. Kết quả? Hàng nghìn giao dịch mỗi giây thay vì vài chục, phí thấp hơn hơn 90%, và cùng các đảm bảo an toàn như mạng Layer 1.

Đây không còn là một khái niệm lý thuyết nữa. Các mạng Layer 2 hiện nay cùng nhau nắm giữ hàng tỷ đô la giá trị, và năm 2025 đang hứa hẹn trở thành năm tăng tốc độ chấp nhận mạnh mẽ.

Các đối thủ chính: Ai đang thắng trong cuộc đua Layer 2?

Các nhà thống trị Rollup Lạc quan

Arbitrum (ARB) vẫn là nhà vô địch nặng ký, chiếm hơn 51% thị phần theo TVL trong các mạng Layer-2 của Ethereum. Chạy trên công nghệ Rollup Lạc quan, nó đạt 2.000-4.000 TPS trong khi giảm phí gas tới 95%. Mạng này đã phát triển vượt ra ngoài chỉ mở rộng quy mô—nó đã trở thành một hệ sinh thái DeFi và gaming đầy đủ. Giá hiện tại: $0.21 (tăng 0.23% trong 24h), với vốn hóa thị trường 1,22 tỷ USD. Môi trường thân thiện với nhà phát triển và cộng đồng mạnh mẽ giúp Arbitrum luôn nằm trong top.

Optimism (OP) chơi cùng một trò chơi nhưng với cách thực thi khác. Cũng dựa trên công nghệ Rollup Lạc quan, Optimism cung cấp tốc độ giao dịch nhanh gấp 26 lần Ethereum mainnet với mức giảm phí tương tự. Dự án này hướng tới cộng đồng nhiều hơn, tích cực chuyển đổi sang quản trị phi tập trung. Giá: $0.32 (giảm 0.31%), vốn hóa thị trường: 612,97 triệu USD. Dù nhỏ hơn Arbitrum, TVL 5,5 tỷ USD của Optimism cho thấy nó còn rất nhiều tiềm năng.

Các nhà chơi đặt ưu tiên quyền riêng tư

Manta Network vừa bùng nổ trên thị trường. Là một Layer 2 tập trung vào quyền riêng tư sử dụng công nghệ zero-knowledge, Manta Pacific đạt $951 triệu USD trong TVL—và trở thành Layer 2 Ethereum lớn thứ ba vào tháng 1 năm 2024. Điểm đột phá của nó? Làm cho các giao dịch ẩn danh và hợp đồng thông minh bí mật khả thi mà không hy sinh khả năng mở rộng. Với 4.000 TPS và tập trung mạnh vào các ứng dụng DeFi, MANTA (hiện có giá $0.08, giảm 1.96%), thu hút các nhà phát triển xây dựng các dApps bảo mật quyền riêng tư thế hệ mới.

Coti đang trải qua một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ. Ban đầu là Layer 2 của Cardano, giờ đây nó chuyển hướng trở thành lớp quyền riêng tư của Ethereum, chuyển sang công nghệ zkRollup với mục tiêu 100.000 TPS. Sự tái định hình này định vị Coti như một sân chơi cho các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng DeFi bí mật. COTI giao dịch ở mức $0.02 (giảm 1.87%) với vốn hóa thị trường 56,31 triệu USD—cho thấy tiềm năng tăng trưởng lớn nếu việc di chuyển sang Ethereum thành công.

Các giải pháp chuyên biệt

Polygon xứng đáng có riêng một danh mục. Nó không chỉ là Layer 2—mà là một hệ sinh thái đa chuỗi toàn diện với nhiều giải pháp mở rộng quy mô. Công nghệ zkRollup của Polygon tạo ra 65.000 TPS, lý tưởng cho các giao dịch DeFi và NFT tần suất cao. TVL của Polygon $4 tỷ đô la thể hiện vị thế vững chắc trong hệ sinh thái. Mạng này hỗ trợ các giao thức hàng đầu như Aave và SushiSwap, cùng các thị trường NFT lớn.

Base, bước chân của Coinbase vào Layer 2, đang phát triển nhanh chóng. Xây dựng dựa trên công nghệ Rollup Lạc quan với mục tiêu 2.000 TPS, Base hưởng lợi từ lượng người dùng khổng lồ của Coinbase và kinh nghiệm về bảo mật. TVL $729 triệu USD và sự gia tăng trong việc chấp nhận của các nhà giao dịch cho thấy sự hậu thuẫn của Coinbase thực sự có sức nặng trên thị trường.

Immutable X (IMX) đi theo một hướng khác: chuyên về gaming. Sử dụng công nghệ Validium, nó đạt hơn 9.000 TPS, tối ưu cho việc mint và giao dịch NFT. Giá: $0.27 (giảm 2.01%), vốn hóa thị trường: 223,35 triệu USD. Khi gaming trở thành một ứng dụng blockchain lớn, sự tập trung hẹp của Immutable X có thể là điểm mạnh lớn nhất của nó.

Các phương án Layer 1 thay thế

Lightning Network phục vụ Bitcoin, không phải Ethereum. Hoạt động hoàn toàn ngoài chuỗi qua các kênh thanh toán, nó lý thuyết hỗ trợ 1 triệu TPS cho microtransactions. Thoả thuận đổi lại? Phức tạp hơn về mặt kỹ thuật và ít linh hoạt hơn so với Layer 2 của Ethereum. Nhưng đối với những người yêu thích Bitcoin muốn thanh toán tức thì, đây là lựa chọn duy nhất.

Starknet sử dụng chứng minh STARK thay vì rollup truyền thống, cung cấp khả năng xử lý hàng triệu TPS về lý thuyết. Còn trong giai đoạn đầu, nhưng đại diện cho công nghệ zero-knowledge tiên tiến có thể định hình thế hệ tiếp theo của quy mô Layer 2.

Dymension mang lại tính mô-đun. Kiến trúc RollApps cho phép các nhà phát triển tùy chỉnh toàn bộ blockchain cho các mục đích cụ thể. Với khả năng 20.000 TPS và khả năng tương tác IBC với các chuỗi khác, Dymension thể hiện một triết lý khác: không phải là một Layer 2 phù hợp mọi người, mà là một giải pháp mở rộng tùy chỉnh.

Thị trường cạnh tranh thực sự

Xem các số liệu hiện tại:

• Arbitrum ($1.22B vốn hóa thị trường) dẫn đầu về chấp nhận và sự quan tâm của nhà phát triển
• Optimism ($612.97M) chơi theo chiến lược cộng đồng
• Polygon ($7.5B vốn hóa thị trường) thống trị về tốc độ xử lý và quy mô hệ sinh thái
• Manta Network là xu hướng, thu hút các nhà phát triển quan tâm đến quyền riêng tư
• Base là ngựa chiến bí ẩn—được hậu thuẫn bởi một sàn giao dịch có hàng triệu người dùng

Cuộc đua không phải là thắng hay thua tất cả. Các Layer 2 khác nhau thắng trong các lĩnh vực khác nhau: Arbitrum và Optimism thống trị DeFi đa mục đích, Polygon chiếm lĩnh giao dịch tần suất cao, Manta bắt kịp nhu cầu quyền riêng tư, Base chiếm lĩnh người dùng của Coinbase, và Immutable X sở hữu lĩnh vực gaming.

Ethereum 2.0: Thay đổi cuộc chơi hay duy trì trạng thái hiện tại?

Cập nhật Danksharding của Ethereum 2.0 cuối cùng sẽ nâng Ethereum lên 100.000 TPS. Điều này có làm chết Layer 2? Hoàn toàn không. Thay vào đó, nó tạo ra sự cộng sinh: hỗ trợ Layer 1 nhanh hơn làm cho Layer 2 còn hiệu quả hơn. Proto-Danksharding đã bắt đầu giảm phí giao dịch Layer 2, cải thiện hỗ trợ cho sequencer của rollup, và tạo ra trải nghiệm mượt mà hơn giữa các lớp L1 và L2.

Thông điệp chính: Ethereum 2.0 không thay thế Layer 2—nó thúc đẩy chúng phát triển mạnh mẽ hơn.

Dự đoán cho năm 2025

Sự thống trị của Layer 2 không còn là điều mang tính giả thuyết—nó đã trở thành hiện thực. Câu hỏi không còn là có nên dùng Layer 2 hay không, mà là chọn Layer 2 nào. Arbitrum và Optimism đã được thử thách và mang lại lợi nhuận. Polygon là giải pháp toàn diện cho nhà giao dịch và nhà xây dựng. Manta Network đại diện cho biên giới của hạ tầng blockchain ưu tiên quyền riêng tư. Base có sự hậu thuẫn của tổ chức và khả năng tiếp cận người dùng rộng rãi.

Thời đại trả phí $100 gas đã kết thúc. Thử thách khả năng mở rộng—cân bằng giữa bảo mật, phi tập trung và tốc độ—chưa được giải quyết hoàn toàn, nhưng các giải pháp Layer 2 đã chứng minh họ có thể tiến gần đến mục tiêu đó. Khi việc chấp nhận tăng tốc trong năm 2025, các mạng này sẽ trở nên quen thuộc như MetaMask và Uniswap.

Cuộc cách mạng Layer 2 không sắp tới—nó đã ở đây rồi.