Các giao thức Layer-1 đáng chú ý nhất năm 2025: Hướng dẫn về hiệu suất và cơ hội

Các giao thức Layer-1, với tư cách là cơ sở hạ tầng của công nghệ blockchain, đang trải qua một sự phát triển chưa từng có. Từ bảo mật của Bitcoin đến sự bùng nổ sinh thái của Ethereum đến những nỗ lực sáng tạo của các dự án mới nổi, mỗi blockchain Layer-1 đang trả lời câu hỏi “loại chuỗi nào phù hợp nhất cho tương lai của Web3” theo những cách khác nhau.

Năng lực cốt lõi của Giao thức Layer-1 là gì?

Các giao thức Layer-1 về cơ bản khác với các giải pháp Layer-2. Layer-1 là chuỗi chính hoạt động độc lập, xử lý kết thúc giao dịch và bảo mật mạng; Layer-2 dựa vào bảo mật Layer-1 để tăng tốc độ bằng cách tổng hợp các giao dịch.

Các giao thức Layer-1 vượt trội theo một số cách:

Bảo mật và phi tập trung - Độc lập với chuỗi của người khác, kiểm soát độc lập các cơ chế đồng thuận và quy trình xác minh. Không có rủi ro thất bại một điểm và tính cuối cùng của giao dịch được đảm bảo.

Độc lập - Thực hiện hoàn toàn tự động các giao dịch và hợp đồng thông minh, hỗ trợ tokenomics gốc. Các nhà phát triển có thể xây dựng toàn bộ hệ sinh thái DeFi trên đó.

Hiệu ứng mạng - Càng nhiều người dùng và ứng dụng, giá trị và bảo mật của các giao thức Layer-1 càng mạnh. Vị trí lịch sử càng ổn định thì sự công nhận càng cao.

Lựa chọn đa dạng - Các giao thức Layer-1 khác nhau được tối ưu hóa cho các nhu cầu khác nhau, một số theo đuổi tốc độ cực cao, một số tăng cường bảo mật và một số tập trung vào hệ sinh thái ứng dụng.

Thách thức cho chuỗi hiệu suất cao

Solana (SOL) - Máy tốc độ

Dữ liệu hiện tại - Giá bán: $121.55 | Thay đổi 1 năm -38.60% | Vốn hóa thị trường lưu hành là $68,39B

Solana vẫn là người chơi tích cực nhất trong số các giao thức Layer-1 hiệu suất cao. Cơ chế đồng thuận Proof of History của nó cho phép các giao dịch được xử lý nhanh hơn nhiều so với các đồng nghiệp của nó, với thời gian khối ổn định ở mức 400 mili giây.

Vào năm 2024, sự ổn định của mạng Solana đã được cải thiện đáng kể. Quá trình nâng cấp Firedancer đang được tiến hành, với mục tiêu tăng thông lượng trình xác thực lên 1 triệu TPS. Về mặt sinh thái, các dự án đặt cược thanh khoản như Marinade Finance và Jito đã trở thành xương sống của DeFi và Jupiter DEX đã đứng đầu về khối lượng giao dịch trên cùng một chuỗi.

Cảnh báo rủi ro: SOL đã trải qua nhiều lần ngừng hoạt động trong lịch sử, và mặc dù tần suất đã giảm nhưng nó vẫn là mối quan tâm của các nhà đầu tư.

Tuyết lở (AVAX) - Liên minh đa chuỗi

Dữ liệu hiện tại - Giá bán: $ 12.24 | Thay đổi 1 năm -69.65% | Vốn hóa thị trường lưu hành là $5,26B

Điều làm nên sự khác biệt của Avalanche là kiến trúc mạng con của nó. Mạng chính có thể hỗ trợ các mạng con tùy chỉnh để khởi động nhanh chóng và mỗi mạng con chạy độc lập nhưng chia sẻ bảo mật. Thiết kế này làm cho AVAX trở thành sự lựa chọn cho các giao thức Layer-1 cấp doanh nghiệp.

Năng lực xử lý của C-Chain tiếp tục được tối ưu hóa và số lượng giao dịch trong một ngày có thể vượt quá 2 triệu. Quan hệ đối tác với Onyx của JP Morgan thể hiện sự công nhận của tổ chức. Hệ sinh thái Subnet đang mở rộng, nhưng cần nhiều ứng dụng sát thủ hơn.

Kaspa (KAS) - Thử nghiệm với DAG

Dữ liệu hiện tại - Giá $0.04 | Thay đổi 1 năm -62.62% | Giá trị thị trường lưu hành là 1,20 tỷ đô la

Kaspa sử dụng sự đồng thuận GHOSTDAG, đây là một cải tiến sáng tạo trên DAG truyền thống (Đồ thị không tuần hoàn có hướng). So với cấu trúc tuyến tính của blockchain, DAG xử lý các giao dịch song song hiệu quả hơn.

Mạng có thể xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây, với thời gian xác nhận tính bằng giây. Viết lại Rust tối ưu hóa hơn nữa hiệu suất. Là một giao thức Layer-1 tương đối trẻ, hệ sinh thái của Kaspa vẫn đang trong giai đoạn đầu, nhưng công nghệ cơ bản đang thu hút sự chú ý.

Vàng kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng mới nổi

Bitcoin (BTC) - Luôn là ưu tiên hàng đầu

Dữ liệu hiện tại - Giá $87.05K | Thay đổi 1 năm -12.46% | Giá trị thị trường lưu hành là 1738,19 tỷ đô la

Bitcoin, với tư cách là người tiên phong trong các giao thức Layer-1, đã phát triển từ một công cụ thanh toán đơn thuần thành một cửa hàng tài sản kỹ thuật số. Bảo mật mạng là vô song, với sự phân bố rộng rãi nhất của các nút.

Sự xuất hiện của Ordinals và Inscriptions cho phép BTC mang NFT và dữ liệu trên chuỗi. Các giải pháp Layer-2 như Stacks mang lại khả năng hợp đồng thông minh cho BTC, mở rộng ranh giới ứng dụng của nó. Tuy nhiên, khả năng hạn chế của hợp đồng thông minh gốc vẫn là một thiếu sót.

Mạng mở (TẤN) - Tham vọng của Telegram

Dữ liệu hiện tại - Giá $1.52 | Thay đổi 1 năm -74.45% | Vốn hóa thị trường lưu hành là $3,73B

Đằng sau TON là sự hỗ trợ của Telegram, và mặc dù khoảng cách chính thức còn xa nhưng cộng đồng vẫn tiếp tục thúc đẩy nó. Chìa khóa vào năm 2024 là xem liệu Telegram có thể thực sự tích hợp chức năng TON vào ứng dụng hay không.

Nếu Telegram quyết định tích hợp hệ thống thanh toán hoặc điểm TON trong số 800 triệu + người dùng của mình, nhu cầu về TON sẽ tăng lên nhanh chóng. Hệ sinh thái hiện tại bao gồm các dự án GameFi, DeFi và NFT, nhưng thiếu các ứng dụng ngôi sao.

Phát triển các giao thức Layer-1 thân thiện

Ethereum (ETH) - Ngọn hải đăng của hệ sinh thái

Dữ liệu hiện tại - Giá: $2.92K | Thay đổi 1 năm -16.54% | Giá trị thị trường lưu hành là 352,33 tỷ đô la

Ethereum vẫn là đại diện sinh thái mạnh nhất trong số các giao thức Layer-1. Cộng đồng nhà phát triển, số lượng DApp và TVL đều vượt xa.

Bản nâng cấp Dencun giúp giảm hơn nữa chi phí Layer-2 và công nghệ blob giúp tính kinh tế của Rollup tốt hơn. Chiến lược của Ethereum vào năm 2024 là củng cố hệ sinh thái Layer-2 thay vì mở rộng mạng chính. Mạng chính vẫn an toàn và phi tập trung, để lại tốc độ cho Layer-2 - một lựa chọn thực tế.

Chuỗi BNB (BNB) - Chuỗi do các sàn giao dịch phát hành

Dữ liệu hiện tại - Giá bán: $828.70 | Thay đổi 1 năm +17.91% | Giá trị thị trường lưu hành là 114,14 tỷ đô la

BNB Chain là một ví dụ thành công về các giao thức Layer-1 trong nền tảng của các sàn giao dịch. Có hơn 1.300 DApp trên chuỗi, với TVL hơn 5 tỷ USD.

Thiết kế tương thích với Ethereum giúp giảm chi phí di chuyển và lợi thế thanh khoản của hệ sinh thái Binance là rõ ràng. Trọng tâm vào năm 2024 là tích hợp Layer-2 và tối ưu hóa cầu nối chuỗi chéo. Động lực chính để nắm giữ BNB vẫn đến từ chiết khấu phí của nền tảng Binance chứ không phải bản thân chuỗi.

Máy tính Internet (ICP) - Điện toán đám mây on-chain

Dữ liệu hiện tại - Giá $3.00 | Thay đổi 1 năm -73.14% | Vốn hóa thị trường lưu hành là $1,64B

ICP được định vị là một “máy tính Internet”, không chỉ là các giao thức Layer-1, mà muốn làm các dịch vụ đám mây on-chain. Hộp chứa được hỗ trợ để triển khai các ứng dụng hoàn chỉnh.

Khả năng HTTPS Outcalls cho phép các hợp đồng thông minh tương tác với các dịch vụ Web2. Mặc dù khái niệm này là tiên tiến, nhưng việc áp dụng bị hạn chế. Các dự án sinh thái chủ yếu là mạng xã hội và NFT, và vẫn còn thiếu các ứng dụng sát thủ.

Giao thức Layer-1 trong bản nhạc chuyên nghiệp

Sei (ĐTM) - Chuỗi giao dịch DeFi

Dữ liệu hiện tại - Giá $0.11 | Thay đổi 1 năm -76.00% | Vốn hóa thị trường lưu hành là 710,13 triệu đô la

Sei được tối ưu hóa cho giao dịch DEX và phái sinh, với công cụ sổ lệnh tích hợp giúp giảm độ trễ giao dịch xuống còn mili giây. Điều này rất quan trọng đối với các giao dịch yêu cầu xác nhận nhanh chóng.

Quỹ sinh thái đạt 120 triệu USD, thu hút các dự án DeFi như Rage Trade và Astroport. Tuy nhiên, TVL và khối lượng giao dịch của chuỗi vẫn thấp hơn nhiều so với các đối thủ cạnh tranh.

Sui (SUI) - Đổi mới trong ngôn ngữ Move

Dữ liệu hiện tại - Giá $1.39 | Thay đổi 1 năm -69.17% | Vốn hóa thị trường lưu hành là $5,18B

Sui sử dụng ngôn ngữ lập trình Move và một công cụ thực thi song song độc đáo về mặt lý thuyết có thể xử lý hàng trăm nghìn TPS. Tính năng zkLogin cho phép người dùng nhập DApp bằng tài khoản Web2 (Google/Apple).

Hệ sinh thái hỗ trợ GameFi, DeFi và NFT, nhưng sức hấp dẫn ứng dụng của nó bị hạn chế so với Solana. TVL từng đạt đỉnh 188 triệu USD, nhưng bây giờ nó đã giảm trở lại.

Aptos (APT) - Một thực hành khác của ngôn ngữ Move

Dữ liệu hiện tại - Vốn hóa thị trường lưu hành $3,8B (dữ liệu hơi trễ)

Aptos cũng sử dụng ngôn ngữ Move và ngăn xếp công nghệ tương tự như Sui nhưng phát triển độc lập. Nhóm đã nhận được các khoản đầu tư tên tuổi lớn như PayPal Ventures.

Nó có khả năng thực hiện song song mạnh mẽ, nhưng sự trưởng thành về sinh thái của nó không tốt bằng Sui. Quan hệ đối tác với Microsoft và Coinbase mở đường cho sự tăng trưởng lâu dài.

Khả năng tương tác và chuỗi chéo

Polkadot (CHẤM) - Điều phối viên đa chuỗi

Dữ liệu hiện tại - Vốn hóa thị trường lưu hành 9,6 tỷ đô la (dữ liệu giá hơi trễ)

Polkadot là đại diện của các giao thức Layer-1 đa chuỗi, với cốt lõi là cho phép các chuỗi khác nhau tương tác an toàn dưới một chuỗi chuyển tiếp chung. Đổi mới mô hình đặt giá thầu parachain.

Trọng tâm của năm 2024 là nâng cấp Polkadot 2.0, tăng cường quản trị và khả năng mở rộng. Mức độ tham gia staking đã tăng lên, nhưng độ sâu ứng dụng kém hơn so với hệ sinh thái single-chain.

Vũ trụ (NGUYÊN TỬ) - Internet IBC

Dữ liệu hiện tại - Giá $2.02 | Thay đổi 1 năm -70.89% | Vốn hóa thị trường lưu hành là 979,50 triệu đô la

Cosmos kết nối các chuỗi độc lập thông qua giao thức IBC. Trạng thái trung tâm giảm, nhưng các ứng dụng tiêu chuẩn IBC đang mở rộng. Mặc dù việc chuyển đổi của dYdX sang các chuỗi độc lập đã làm giảm tầm quan trọng của Hub, nhưng nó cũng chứng tỏ sức sống sinh thái.

Chuỗi Zeta (ZETA) - Chuỗi chéo thực sự

Dữ liệu hiện tại - Giá $0.07 | Thay đổi 1 năm -89.01% | Vốn hóa thị trường lưu hành là 79,36 triệu đô la

ZetaChain tuyên bố là “omnichain” đầu tiên(Chuỗi omnichain) Các giao thức Layer-1 có thể kết nối với bất kỳ blockchain nào. Vào năm 2023, mạng thử nghiệm sẽ vượt quá 1 triệu người dùng đang hoạt động.

Khả năng của hợp đồng thông minh chuỗi chéo là duy nhất, nhưng các kịch bản ứng dụng mạng chính vẫn cần được xác minh. Quan hệ đối tác với Chainlink và The Sandbox góp phần xây dựng hệ sinh thái.

Kava - Chế độ chuỗi kết hợp

Dữ liệu hiện tại - Giá $0.08 | Thay đổi 1 năm -84.34% | Giá trị thị trường lưu hành là 81,26 triệu đô la

Kava kết hợp khả năng tương thích của Cosmos SDK và EVM và là một trình khám phá kiến trúc “co-chain”. Nó không chỉ giữ được những lợi thế của hệ sinh thái Cosmos mà còn có thể chạy các ứng dụng Ethereum.

Stablecoin USDX là cơ sở hạ tầng DeFi. Tuy nhiên, quy mô của hệ sinh thái tương đối ngách, chủ yếu thu hút các nhà phát triển hệ sinh thái Cosmos.

Hướng đi trong tương lai của Giao thức Layer-1

Vào năm 2025, logic cạnh tranh của các giao thức Layer-1 đang thay đổi:

Không còn chỉ thông lượng - Ngoài TPS, nó cũng chú trọng hơn đến các ứng dụng thực tế, trải nghiệm người dùng và hỗ trợ nhà phát triển. Giá trị của Solana không chỉ nằm ở tốc độ mà còn ở hoạt động sinh thái của nó.

Layer-2 đang trên đà phát triển - Các giao thức Layer-1 đang dần trở thành một lớp bảo mật và thanh toán. Sự kết hợp của Ethereum + Rollup đã được chứng minh là khả thi và các chuỗi khác cũng đang khám phá.

Ngành dọc ứng dụng - Ngoài các chuỗi phổ quát, có chỗ cho các giao thức Layer-1 chuyên dụng cho DeFi, GameFi và NFT. Giao dịch của Sei được định vị cụ thể như một thị trường.

Tiêu chuẩn hóa khả năng tương tác - Cạnh tranh chuỗi chéo ngày càng gay gắt, với các tiêu chuẩn như IBC và LayerZero đang phát triển. Có thể không có người chiến thắng tuyệt đối trong tương lai, nhưng các liên minh hệ sinh thái giao thức Layer-1 khác nhau.

Chọn quan điểm đầu tư cho Giao thức Layer-1

An toàn là trên hết - Bitcoin và Ethereum có được sự tin tưởng do xác thực lịch sử và phân phối nút, khiến chúng phù hợp với các cấu hình bảo thủ.

Rủi ro cao và lợi nhuận cao - Các giao thức Layer-1 mới nổi như Solana, Sui và Kaspa có tiềm năng tăng trưởng lớn nhưng có tính biến động cao.

Phân khu theo dõi - Nếu bạn lạc quan về giao dịch DeFi, Sei và Avalanche đáng để chú ý; Nếu bạn lạc quan về cross-chain, hướng đi của ZetaChain và Cosmos rất có ý nghĩa.

Sức sống sinh thái - Chú ý đến hoạt động của nhà phát triển, tăng trưởng ứng dụng và xu hướng TVL, thay vì chỉ nhìn vào giá tiền tệ.

Cuộc cạnh tranh cho các giao thức Layer-1 chỉ mới bắt đầu. Vào năm 2025, sẽ có nhiều nỗ lực đổi mới hơn và sẽ có những dự án bị bỏ lại phía sau. Điều nhà đầu tư cần là nắm rõ vị thế của từng chuỗi, chứ không phải mù quáng theo đuổi các điểm nóng.