Chơi quyền chọn như thế nào? Một bài viết nắm vững chiến lược mua bán và kiểm soát rủi ro

Mở cửa là thấy ngay: Rủi ro về quyền chọn là gì?

Quyền chọn (còn gọi là quyền chọn mua hoặc quyền chọn bán, tiếng Anh Options) là một loại sản phẩm phái sinh tài chính, khái niệm cốt lõi cực kỳ đơn giản — bạn bỏ ít tiền mua một quyền giao dịch trong tương lai. Quyền này cho phép bạn có thể mua hoặc bán cổ phiếu, chỉ số, hàng hóa và các tài sản khác vào một ngày nhất định với mức giá đã thỏa thuận, nhưng bạn hoàn toàn có thể chọn không thực hiện, rủi ro hạn chế.

So với chiến lược mua thấp bán cao đơn thuần, điểm đặc biệt của quyền chọn là bất kỳ thị trường nào cũng có thể thao tác: thị trường tăng, giảm, đi ngang hoặc thậm chí khi độ biến động tăng vọt, đều có các chiến lược quyền chọn phù hợp. Chính vì vậy, nó vừa là vũ khí đầu cơ, vừa là công cụ phòng ngừa rủi ro.

Cách chơi quyền chọn? Bốn phương pháp giao dịch cơ bản

Giao dịch quyền chọn đơn giản chỉ là “mua” hoặc “bán” kết hợp với “mua quyền mua” hoặc “mua quyền bán”, tạo thành bốn tổ hợp.

Mua quyền mua (Buy Call)

Tưởng tượng bạn tin vào triển vọng của một cổ phiếu nào đó, nhưng không muốn bỏ ra toàn bộ tiền để mua. Mua quyền mua giống như bỏ ít tiền mua một “phiếu giảm giá mua sắm” — trong tương lai có thể mua cổ phiếu với mức giá đã khóa.

Cách kiếm tiền: Cổ phiếu tăng giá càng cao, lợi nhuận của bạn càng lớn. Ví dụ, khi cổ phiếu Tesla (TSLA.US) giá 175 USD, bạn mua quyền mua với giá thực thi 180 USD chỉ mất 6.93 USD. Khi cổ phiếu lên 200 USD, bạn có thể mua với giá 180 USD rồi bán ra thị trường với giá 200 USD, lãi chênh lệch.

Thua lỗ tối đa: chính là số tiền bạn đã trả cho quyền chọn (693 USD). Dù cổ phiếu giảm thế nào, bạn chỉ mất tối đa số tiền này, vì bạn hoàn toàn có thể bỏ quyền.

Mua quyền bán (Buy Put)

Ngược lại — nếu bạn dự đoán thị trường giảm, mua quyền bán cho phép bạn có quyền bán tài sản với mức giá cố định. Cổ phiếu giảm càng sâu, bạn càng lãi nhiều.

Tương tự, thua lỗ tối đa là số tiền bạn đã trả cho quyền chọn, không cần lo lắng về thua lỗ vượt quá.

Bán quyền mua (Sell Call)

Đây là góc nhìn của người bán. Bạn bán quyền mua cho người mua, nhận ngay phí quyền chọn như thu nhập. Nhưng đổi lại, nếu cổ phiếu tăng vọt, bạn có thể phải bán cổ phiếu với giá thấp hơn thị trường.

Cảnh báo rủi ro: Bán quyền chọn có rủi ro cao hơn mua quyền chọn rất nhiều. Nếu bạn không sở hữu cổ phiếu gốc (“bán trần”), khi cổ phiếu tăng đột biến, thua lỗ có thể vô hạn. Đó gọi là “bán trần không có giới hạn” — lợi nhuận nhỏ khó bù đắp được rủi ro thua lỗ lớn.

Bán quyền bán (Sell Put)

Bạn bán quyền bán, nhận phí quyền chọn. Bạn kỳ vọng giá cổ phiếu giữ hoặc tăng, để người mua không thực hiện quyền, bạn giữ nguyên phí.

Nhưng nếu cổ phiếu giảm mạnh, bạn có thể bị bắt mua cổ phiếu với giá cao hơn thị trường. Ví dụ, bán quyền bán với giá thực thi 160 USD, nếu cổ phiếu rớt về 0, bạn sẽ lỗ 15,639 USD (160 USD × 100 cổ phiếu - 361 USD phí nhận được), thua lỗ lớn hơn nhiều so với lợi nhuận.

Các yếu tố quan trọng để đọc hiểu hợp đồng quyền chọn

Muốn bắt đầu chơi quyền chọn, bạn phải đọc hiểu hợp đồng. Mỗi hợp đồng quyền chọn đều có sáu yếu tố cốt lõi:

1. Tài sản cơ sở: Ví dụ như cổ phiếu, chỉ số, hàng hóa mà quyền chọn liên quan.

2. Loại quyền chọn: Mua quyền (Call) hoặc bán quyền (Put).

3. Giá thực thi: Mức giá đã thỏa thuận để thực hiện giao dịch trong tương lai, yếu tố then chốt.

4. Ngày hết hạn: Ngày cuối cùng quyền chọn còn hiệu lực. Chọn ngày hết hạn cần cân nhắc chu kỳ biến động giá dự kiến. Ví dụ, trước báo cáo tài chính của công ty niêm yết, không nên chọn quyền hết hạn sau báo cáo để tránh rủi ro thị trường đảo chiều.

5. Giá quyền chọn: Chi phí bạn trả để có quyền này, còn gọi là “phí quyền chọn”.

6. Hợp đồng nhân số: Quy chuẩn của quyền chọn Mỹ là mỗi hợp đồng tương ứng 100 cổ phiếu, nghĩa là phí quyền chọn phải nhân 100 mới ra chi phí thực tế. Ví dụ, giá quyền chọn 3.61 USD, chi phí thực là 361 USD.

Làm thế nào để chơi quyền chọn mà không bị thua lỗ? Bốn nguyên tắc kiểm soát rủi ro

Quản lý rủi ro trong quyền chọn tóm gọn trong bốn điểm: tránh vị thế ròng ngắn hạn, kiểm soát khối lượng, phân tán danh mục, đặt lệnh dừng lỗ.

1. Tránh vị thế ròng ngắn hạn

“Vị thế ròng ngắn hạn” là khi bạn bán nhiều hợp đồng quyền chọn hơn mua. Điều này gây rủi ro thua lỗ vô hạn.

Ví dụ: mua 1 hợp đồng quyền mua (+1), nhưng bán 2 hợp đồng quyền mua (-2), tổng vị thế là -1, thuộc dạng ròng ngắn hạn. Khi cổ phiếu tăng đột biến, thua lỗ không giới hạn.

Ngược lại, giữ “vị thế ròng dài hạn” (mua nhiều hơn bán) sẽ tự hạn chế rủi ro, vì mức thua lỗ tối đa chính là số tiền bạn đã trả cho quyền chọn.

2. Kiểm soát khối lượng

Không nên đặt cược quá lớn. Cần tính tổng giá trị hợp đồng quyền chọn, chứ không chỉ dựa vào yêu cầu ký quỹ. Quyền chọn có thể làm tăng lợi nhuận, cũng làm tăng rủi ro thua lỗ. Nếu tổng giá trị hợp đồng là 16.000 USD, bạn phải đánh giá khả năng chịu đựng mất toàn bộ phí khi hợp đồng hết hạn.

3. Phân tán danh mục

Không nên đặt toàn bộ vốn vào quyền chọn của một cổ phiếu duy nhất. Xây dựng danh mục hợp lý, phân bổ quyền chọn ở các tài sản, ngành khác nhau để giảm thiểu rủi ro “đại dịch” (black swan).

4. Đặt lệnh dừng lỗ

Với vị thế ròng ngắn hạn, dừng lỗ là cực kỳ quan trọng. Với vị thế ròng dài hạn, dừng lỗ ít khắt khe hơn vì mức thua lỗ tối đa đã rõ ràng từ trước.

Quyền chọn vs Hợp đồng tương lai vs Hợp đồng chênh lệch (CFD)

Ba loại phái sinh này mỗi loại có ưu điểm riêng. Nếu muốn bắt sóng biến động ngắn hạn trong biên độ hẹp, có thể dùng hợp đồng tương lai hoặc CFD, phù hợp với khả năng chịu đựng rủi ro. CFD có rào cản thấp, linh hoạt cao, gần đây được nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ ưa chuộng.

CFD dựa trên giá spot, giao dịch hai chiều, dùng đòn bẩy kiểm soát vị thế lớn hơn, chi phí chủ yếu là spread và lãi vay qua đêm.

Danh sách kiểm tra nhanh khi giao dịch quyền chọn

Trước khi đặt lệnh, tự hỏi:

• ✓ Vị thế ròng của tôi là bao nhiêu? (mua hợp đồng - bán hợp đồng)
• ✓ Thua lỗ tối đa của giao dịch này là bao nhiêu? Tôi có thể chịu nổi không?
• ✓ Ngày hết hạn có phù hợp với chu kỳ biến động dự kiến không?
• ✓ Có quá tập trung vào một tài sản duy nhất không?
• ✓ Tôi đã đặt điểm thoát (dừng lỗ hoặc chốt lời) chưa?

Tóm lại

Cách chơi quyền chọn chủ yếu là hiểu rõ quyền chứ không phải nghĩa vụ. Dùng chi phí nhỏ nhất để đòn bẩy lợi nhuận tối đa, có thể tìm kiếm cơ hội trong mọi thị trường — đó chính là sức hút của quyền chọn. Nhưng tính linh hoạt cao đi kèm độ phức tạp lớn. Trước khi giao dịch chính thức, bạn cần nộp hợp đồng quyền chọn cho môi giới và qua quá trình đánh giá năng lực, kiểm tra khả năng tài chính, kinh nghiệm và kiến thức của mình.

Nếu chiến lược quyền chọn không quá “trực tiếp”, hoặc tài sản cơ sở có độ biến động thấp khiến giá quyền chọn ảo cao, hợp đồng tương lai hoặc CFD có thể là lựa chọn phù hợp hơn. Dù chọn công cụ nào, điều quan trọng nhất vẫn là nghiên cứu thị trường và kiểm soát rủi ro — công cụ chỉ phát huy tác dụng khi bạn dự đoán đúng xu hướng.