Hiểu biết thực tiễn: tại sao hoán đổi tiền điện tử trở nên cần thiết

Mỗi đồng tiền kỹ thuật số bắt đầu tồn tại trên một blockchain cụ thể. Nhưng đôi khi các nhà phát triển quyết định chuyển dự án của họ sang mạng lưới khác hoặc chỉnh sửa chính đồng tiền mã hóa đó. Chính trong những tình huống như vậy, xuất hiện nhu cầu về swap — cơ chế cho phép người dùng đổi một loại tài sản lấy loại khác theo các quy tắc đã thỏa thuận từ trước.

Các kịch bản chính của việc sử dụng swap

Swap không chỉ là một thủ tục kỹ thuật — đó là một bước chiến lược của các nhà phát triển dự án crypto. Thường được áp dụng trong các trường hợp sau:

Cập nhật và khởi động lại tiền mã hóa. Người phát hành có thể thay đổi đặc điểm của token — chuyển sang mã mới, mở rộng chức năng hoặc xem xét lại quy tắc phát hành. Tài sản cũ được thay thế bằng tài sản mới chính thông qua cơ chế swap.

Di chuyển giữa các blockchain. Ví dụ nổi bật nhất là sự chuyển đổi của BNB. Token này ban đầu được tạo trên nền tảng Ethereum theo tiêu chuẩn ERC-20 từ năm 2017. Khi vào năm 2019 Binance ra mắt blockchain riêng (BNB Chain), bắt đầu một quá trình đổi lớn: người dùng được đề nghị đổi token ERC-20 của họ sang tiêu chuẩn native BEP-2. Một số chủ sở hữu vẫn chuyển BNB qua Ethereum, điều này cho thấy các chuyển đổi như vậy có thể kéo dài trong thời gian dài.

Thay đổi trong mô hình kinh tế. Khi dự án xem xét lại chiến lược kinh tế của mình, giới thiệu các điều kiện staking mới hoặc thay đổi nguyên tắc phân phối phần thưởng, thường sẽ tạo ra một token mới thay thế token cũ chính qua thủ tục swap.

Sáp nhập và chia tách dự án. Nếu hai hoặc nhiều dự án hợp nhất hoặc tách ra, sẽ cần một đồng tiền mã hóa mới, mà người dùng nhận được như một tương đương của các tài sản trước đó của họ.

Thực tế hoạt động của swap tiền mã hóa

Swap là quá trình trao đổi trực tiếp một tài sản kỹ thuật số này lấy tài sản khác mà không có trung gian. Tùy theo cách thực hiện, cơ chế có thể hoạt động theo các cách khác nhau:

• Người dùng chuyển token vào một tài khoản đặc biệt hoặc hợp đồng thông minh và tự động nhận các tài sản mới
• Nền tảng (sàn giao dịch hoặc ví) thực hiện việc đổi trực tiếp, các tài sản cũ bị vô hiệu hóa, tài sản mới được gửi vào tài khoản
• Các thành viên cộng đồng nhận tài sản mới, còn tài sản cũ vẫn còn trong tài khoản nhưng mất tính hợp lệ trong dự án

Mỗi dự án có thể xác định logic swap riêng của mình tùy theo nhu cầu và khả năng kỹ thuật.

Những hiểu lầm về thuật ngữ liên quan đến swap

Trong cộng đồng crypto, thuật ngữ «swap» thường được sử dụng khá mơ hồ. Có các khác biệt kỹ thuật giữa:

• Token swap — đổi token tồn tại trong cùng một blockchain
• Coin swap — đổi coin native của các mạng khác nhau
• Coin-token swap — đổi coin sang token của blockchain khác

Cùng lúc đó, thuật ngữ «di chuyển token» thường được dùng như một từ đồng nghĩa với «swap», mặc dù về mặt kỹ thuật, di chuyển là việc chuyển giữa các mạng, còn swap là chính hợp đồng đổi tài sản. Đối với người dùng, sự khác biệt này không mang ý nghĩa thực tiễn — kết quả là giống nhau: thay thế một tài sản bằng tài sản khác.

Các cơ chế tiên tiến: swap nguyên tử và cầu nối

Swap nguyên tử (atomic swap) là công nghệ đột phá cho phép đổi tiền mã hóa trực tiếp giữa hai bên mà không cần sàn trung tâm. Quá trình này được kiểm soát bởi hợp đồng thông minh, đảm bảo rằng cả hai bên thực hiện nghĩa vụ của mình cùng lúc. Người dùng thỏa thuận về giá và số lượng, hệ thống tự động thực hiện hai giao dịch.

Cầu nối cross-chain — là giải pháp công nghệ để chuyển tài sản giữa các blockchain độc lập. Các cầu nối có thể hoạt động với các tiêu chuẩn khác nhau (ERC-20, BEP-20), cũng như với coin native hoặc token xây dựng trên các công nghệ khác nhau. Thường sử dụng token wrapped hoặc các pool thanh khoản để đảm bảo hoạt động.

Token wrapped: bản sao của nguyên bản trên blockchain mới

Token wrapped (wrapped tokens) là đại diện của các tài sản gốc trên các mạng khác. Ví dụ, wBTC là token ERC-20, phản ánh Bitcoin gốc, nhưng tồn tại trên Ethereum. Mỗi token wrapped đều liên kết với giá trị của tài sản cơ sở.

Quá trình «đóng gói» dựa trên sự tương tác với custodial — tổ chức giữ các coin gốc:

1. Nhà giao dịch gửi coin thật vào tài khoản của custodial
2. Custodial phát hành số token wrapped tương ứng
3. Chủ sở hữu có thể dùng các tài sản này trên các sàn phi tập trung hoặc trong hệ sinh thái của mạng mới

Giải pháp này giúp cải thiện khả năng tương tác giữa các blockchain, cho phép chức năng của một token hoạt động trong môi trường của mạng khác.

Forks: hiện tượng tương tự, hậu quả khác

Khái niệm soft fork và hard fork thường được so sánh với swap qua các điểm tương đồng bề ngoài, nhưng thực tế là các hiện tượng khác nhau:

• Soft fork là chỉnh sửa mã của blockchain mà không tạo ra tài sản mới. Các chức năng thay đổi, token vẫn giữ nguyên
• Hard fork là thay đổi lớn, tạo ra blockchain mới không tương thích và đồng tiền mã hóa mới

Khác với swap, các fork không dự kiến thay thế trực tiếp một tài sản bằng tài sản khác, mặc dù kết quả có thể là sự xuất hiện của đồng tiền mã hóa mới