Khi lăn lộn trong cái vòng này đủ lâu, bạn sẽ phát hiện ra một hiện tượng lạ: ai cũng mở miệng ra là hỏi "đồng coin này có thể x2, x5 không", còn những người thực sự quan tâm đến công nghệ nền tảng lại trở thành kẻ dị biệt. Nhưng tôi phải nói thật—tôi tận mắt chứng kiến quá nhiều dự án bong bóng chỉ dựa vào marketing thổi phồng, cuối cùng chẳng còn lại gì, ngay cả tro cốt cũng không; cũng từng thấy những đội ngũ cắm đầu làm công nghệ, hai năm sau bỗng trở thành hạ tầng của cả ngành.

Chuyện này phải kể từ đợt bò điên năm 2021. Lúc đó thị trường ảo diệu đến mức nào? Bất kỳ một dự án nào, chỉ cần vẽ vài cái bánh trong whitepaper, mời vài KOL lên tiếng, vốn hóa cũng có thể bay lên trời. Tôi có một người bạn khi đó all-in vào một dự án DeFi mới nổi, concept đúng là đủ hấp dẫn—cross-chain + stablecoin thuật toán + DAO quản trị, ba trong một. Tháng đầu tiên lợi nhuận trên giấy đã x5, mấy anh em tụ tập anh ấy mời cả bàn cũng không chớp mắt.

Nhưng lúc đó tôi lại cảnh giác, lật kỹ tài liệu kỹ thuật của nó ra xem. Kết quả phát hiện vấn đề cực lớn: mức độ tập trung hóa node cao đến kinh khủng, khả năng sử dụng dữ liệu thì chỉ dựa vào niềm tin, cái gọi là cơ chế bằng chứng gian lận thì toàn vẽ trong PPT. Tôi nói luôn với anh ấy, thứ này càng lên nhanh càng rơi đau. Quả nhiên, hết nóng một cái là giá tụt 95% trong ba tháng, đến giờ thanh khoản trên thị trường thứ cấp cũng không còn.

Ngược lại, cùng thời điểm đó có một dự án khác là Injective, khi ấy chẳng ai chú ý. Đội ngũ cứ âm thầm tối ưu hóa module order book, làm cái cơ chế đấu giá ưu tiên PGA gì đấy, rồi nghiên cứu state channel để tăng throughput—những thứ này nghe khô khan phát ngán, chả có gì hấp dẫn. Nhiều người bảo họ quá "mọt công nghệ", không biết marketing.

Nhưng giờ nhìn lại...