Bitcoin vs Ethereum: Ai mới là vua thực sự của Phi tập trung?

Nhiều người nghĩ rằng độ phi tập trung của Bitcoin và Ethereum là giống nhau, nhưng thực ra thì khác xa. Dù hai chuỗi này đều mang danh “phi tập trung”, nhưng cách thực hiện hoàn toàn khác nhau, mỗi cái đều có vấn đề riêng.

Thế nào là phi tập trung thực sự?

Nói đơn giản là: Không ai có thể kiểm soát chuỗi này một cách riêng lẻ. Quyền lực được phân tán vào tay các nút trên toàn mạng, bất kỳ tổ chức nào cũng không thể thao túng được. Chỉ như vậy mới có thể đảm bảo:

• An toàn: Không có điểm lỗi đơn
• Minh bạch: Tất cả các giao dịch đều công khai và có thể kiểm tra
• Chống kiểm duyệt: Không ai có thể đông lạnh tài sản của bạn

Nhưng lý tưởng thì phong phú, thực tế thì gầy guộc.

Lộ trình Bitcoin: Khai thác phân tán, nhưng có lo ngại

BTC sử dụng chứng minh công việc (PoW), các thợ mỏ toàn cầu cùng nhau duy trì mạng lưới. Nghe có vẻ rất phi tập trung, nhưng——

Tình hình: Nhiều mỏ khai thác tập trung ở những nơi có điện rẻ (chẳng hạn như Trung Quốc, Iceland), thực tế đã hình thành một số hồ bơi lớn. Có nghiên cứu cho thấy, một vài người tham gia có thể đe dọa an ninh mạng (hệ số Nakamoto).

Một vấn đề khác: 210.000 đồng với nguồn cung cố định nghe có vẻ tốt, nhưng có thể bảo vệ BTC khỏi lạm phát. Tuy nhiên, việc giảm một nửa sau mỗi 4 năm sẽ làm giảm đáng kể thu nhập của các thợ mỏ, liệu điều này có ảnh hưởng đến động lực của họ không? Đây là một mối nguy tiềm tàng dài hạn.

Tham vọng của Ethereum: Chức năng mạnh mẽ, rủi ro trung tâm lớn hơn

Ethereum đã chuyển từ PoW sang PoS (bằng chứng cổ phần) vào năm 2022, giảm 99% mức tiêu thụ năng lượng, điều này thật sự ấn tượng. Nhưng vấn đề đặt ra là:

Rủi ro tập trung của các xác thực viên: PoS yêu cầu các xác thực viên khóa ETH để tham gia đồng thuận. Kết quả là? Các bể staking của các tổ chức lớn và sàn giao dịch lớn chiếm phần lớn, trong khi tỷ lệ tham gia của các nhà đầu tư nhỏ lẻ thấp. Ai có nhiều tiền, người đó có quyền lực lớn hơn.

Sự phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng: Nhiều giải pháp mở rộng L2 dựa vào các dịch vụ đám mây tập trung như AWS, Google Cloud. Điều này không phải là tự gây khó khăn cho mình sao?

Phân phối lợi nhuận không đồng đều: Phân phối phần thưởng cho các validator trên chuỗi beacon không đồng đều, người giàu càng trở nên giàu có hơn.

Dữ liệu nói lên: Ai phi tập trung hơn?

Ngành công nghiệp sử dụng một số chỉ số để đánh giá:

• Hệ số Nakamoto: Số lượng người tham gia tối thiểu cần thiết để thực hiện cuộc tấn công 51%. Số càng lớn càng phi tập trung.
• Chỉ số Gini: Đo lường phân phối tài sản. Càng gần 0 càng bình đẳng.
• Chỉ số Herfindahl: Xem sự tập trung của thị trường

Điều đau lòng nhất là: Cardano những chuỗi ra sau này, lại vượt qua BTC và ETH về những chỉ số này. Điều này cho thấy Cardano phụ thuộc vào ít người chơi lớn hơn.

Sự trỗi dậy của DEX: Hướng đi phi tập trung thực sự

Sàn giao dịch tập trung (CEX) thường xuyên gặp sự cố (ngay trong tháng 10 năm 2025, đã xảy ra việc thanh lý 19 tỷ USD), ngày càng nhiều người chuyển sang sàn giao dịch phi tập trung (DEX).

Lợi thế của DEX:

• Minh bạch trên chuỗi: Tất cả các giao dịch đều diễn ra trên blockchain, không thể gian lận
• Không có trung gian: Bạn kiểm soát khóa riêng của mình, không cần lo lắng về việc sàn giao dịch bỏ trốn.

Tình huống thực sự

Phi tập trung nghe có vẻ tốt, nhưng để thực hiện có ba vấn đề lớn:

1. Nỗi khổ mở rộng: Giao dịch nhiều hơn, phí cao hơn, tốc độ chậm hơn. Làm thế nào để cân bằng? Không có câu trả lời hoàn hảo.
2. Cạm bẫy cơ sở hạ tầng: Chuỗi phi tập trung hơn, nhưng dịch vụ đám mây mà nó phụ thuộc vẫn là tập trung.
3. Nhà đầu tư nhỏ bị đè bẹp: Trong hệ thống PoS, nếu ETH/ADA của bạn ít, thì lợi nhuận từ việc tham gia đồng thuận sẽ ít, sức cạnh tranh yếu.

Kết luận: Không có gì hoàn hảo, chỉ có sự lựa chọn.

Bitcoin càng “thuần khiết”, nhưng việc khai thác đã trở thành công nghiệp. Ethereum mạnh mẽ, nhưng rủi ro tập trung đang gia tăng. Con đường phía trước vẫn còn dài, điều quan trọng là các chuỗi sẽ tìm thấy điểm cân bằng giữa phi tập trung, an toàn và tốc độ như thế nào.

Một câu: Chọn chuỗi nào, phải xem điều gì bạn quan tâm nhất.