Các công ty dược không nên theo đuổi "Vua Thuốc" mà nên phát triển "Vua Thuốc"

Hỏi AI · Các doanh nghiệp dược của Trung Quốc đã chuyển từ làm thuốc generic sang dẫn dắt đổi mới trong phân khúc GLP-1 như thế nào?

Semaglutide, chất kích thích thụ thể GLP-1 tác dụng kéo dài này, từng được thị trường gọi là “thuốc vương” nhờ thành tích doanh số bán hằng năm vượt 36 tỷ USD. Vào ngày 20 tháng 3, bằng sáng chế cho hợp chất cốt lõi tại Trung Quốc của nó chính thức hết hạn, đánh dấu sự kết thúc độc quyền trên thị trường kéo dài hơn mười năm. Ngày này, giới trong ngành đã chờ đợi từ rất lâu.

Nhìn tổng thể phân khúc GLP-1, nếu như trước đây đó là “cuộc độc tấu” thuộc về semaglutide, thì hiện nay, phân khúc này đã thay đổi mạnh mẽ, bước vào một giai đoạn mới của “cuộc hỗn chiến giữa nhiều thế lực”. Theo thông tin của Cục Quản lý Dược gia dụng Quốc gia, hiện đã có 10 doanh nghiệp nội địa nộp hồ sơ đăng ký thuốc generic semaglutide. Ngoài ra, còn nhiều doanh nghiệp dược khác mà thuốc generic của họ đang ở giai đoạn thử nghiệm lâm sàng. Điều này có nghĩa là, cuộc tranh giành thị trường quy mô hàng trăm tỷ nhân dân tệ (renminbi) đã lặng lẽ bắt đầu.

Ý nghĩa mang tính biểu tượng thậm chí còn lớn hơn: vị thế “thuốc vương” toàn cầu của semaglutide cũng đang bị thách thức. Năm 2025, thuốc nhóm GLP-1 của Eli Lilly, tirzepatide, với doanh số bán hằng năm 36.507 tỷ USD, đã vượt semaglutide để trở thành “thuốc vương” toàn cầu thế hệ mới. Việc tirzepatide giành chiến thắng không phải ngẫu nhiên—trong các thử nghiệm lâm sàng đối đầu trực diện với semaglutide, tirzepatide đều thể hiện ưu thế ở các chỉ số then chốt như hiệu quả giảm cân. Sự thay đổi này chứng thực rằng nhịp độ đổi mới trong phân khúc này vượt xa tưởng tượng của thị trường.

Trước sự tham gia tập trung của các doanh nghiệp thuốc generic và việc đẩy nhanh đổi mới, doanh nghiệp dược của Trung Quốc đang có cơ hội “vượt kịp” thuốc generic. Tác giả cho rằng, thay vì chạy theo “thuốc vương”, các doanh nghiệp dược nên nghĩ cách phát triển “thuốc vương”; coi đây là cơ hội để giải mã “mật mã” cốt lõi giúp ngành dược phẩm Trung Quốc nhảy vọt từ “người theo sau” sang “người dẫn dắt”.

Một mặt, phát triển “thuốc vương” đòi hỏi doanh nghiệp phải có tầm nhìn chiến lược mang tính tiền phong và sự vững vàng. Nếu các doanh nghiệp dược của Trung Quốc muốn giành một chỗ đứng trong cuộc cạnh tranh giành giật “thuốc vương” tiếp theo, thì họ phải thoát khỏi sự phụ thuộc theo lối “cái gì đang nóng thì làm cái đó”, đồng thời đầu tư kiên trì và vững vàng vào việc phát hiện mục tiêu ở giai đoạn sớm hơn và bố trí thử nghiệm lâm sàng có mức độ khác biệt hóa cao hơn. Đây không phải là cuộc đuổi theo lợi ích tài chính ngắn hạn, mà là bài kiểm tra lâu dài về sự vững vàng trong chiến lược của doanh nghiệp.

Mặt khác, phát triển “thuốc vương” còn đòi hỏi năng lực đổi mới tổng hợp của doanh nghiệp. Từ lộ trình phát triển thuốc GLP-1 có thể thấy rõ, sự xuất hiện của một loại thuốc mang tính hiện tượng không chỉ dựa vào đột phá của thế hệ phân tử đầu tiên, mà còn là thể hiện năng lực lặp lại cải tiến liên tục—đổi mới cơ chế với hai mục tiêu thậm chí nhiều mục tiêu, giải quyết “điểm nghẽn” về hiệu quả của liệu pháp nhắm vào một mục tiêu; đột phá về dạng bào chế đường uống, nâng cao mức độ tuân thủ của bệnh nhân; mở rộng chỉ định mới, liên tục mở ra “trần nhà” của thị trường. Năng lực quản lý toàn bộ vòng đời từ “phát hiện” đến “phát triển” rồi đến “lặp lại cải tiến” chính là “năng lực mềm” mà các doanh nghiệp dược Trung Quốc dễ bỏ qua nhất trong thời kỳ “cơn sốt” làm thuốc generic.

Đáng mừng là hiện nay các doanh nghiệp dược của Trung Quốc đã sở hữu năng lực nghiên cứu phát triển khá mạnh. Trong phân khúc GLP-1, chúng ta không chỉ thấy sự bám đuổi nhanh của các thuốc generic, mà còn vui mừng khi thấy mầm mống của đổi mới khác biệt hóa: có doanh nghiệp phát triển thuốc có cơ chế hai mục tiêu cho thấy dữ liệu giảm cân có thể sánh ngang với tuyến đầu quốc tế, cũng có doanh nghiệp phát triển phân tử nhỏ GLP-1 đường uống kỳ vọng xây dựng lợi thế riêng trong sự thuận tiện khi dùng thuốc… Những thử nghiệm này cho thấy doanh nghiệp dược của Trung Quốc không chỉ có thể làm “người theo sau”, mà còn có năng lực tham gia cạnh tranh toàn cầu ở vị trí tiên phong hơn.

Có thời hạn cho bằng sáng chế, đổi mới thì không có giới hạn. Trong phân khúc GLP-1, màn mở đầu của “cuộc hỗn chiến giữa nhiều thế lực” đã được kéo lên. Nhưng những người thắng cuộc thực sự sẽ không phải là những “người theo sau” chạy nhanh, mà là những “người khai sáng” nhìn xa. Có lẽ đây chính là bài học quý giá nhất mà cuộc chiến tiến công - phòng thủ dành cho “thuốc vương” mang lại cho ngành dược phẩm của Trung Quốc.