Từ "làm bề ngoài" đến "mang lại hiệu quả thực tế" - Thực hành tài chính xanh của ngân hàng vẫn cần vượt qua những khó khăn

Mùa xuân trở lại đất trời, cỏ cây bắt đầu đâm chồi nảy lộc. Gần đây, nhằm chào mừng ngày lễ trồng cây lần thứ 48, nhiều ngân hàng đã tổ chức hoạt động trồng cây trực tuyến và trực tiếp, sử dụng sức mạnh tài chính để thực hiện triết lý “núi nước xanh tươi chính là núi vàng, núi bạc”. Đây là một phần trong chiến lược của ngành ngân hàng trong lĩnh vực tài chính xanh. Từ việc hỗ trợ tín dụng truyền thống đến đổi mới sản phẩm đa dạng, trong những năm gần đây, ngành ngân hàng đã thể hiện trách nhiệm phát triển xanh của các tổ chức tài chính qua các thực hành toàn diện và đa chiều về tài chính xanh, góp phần thúc đẩy chuyển đổi toàn diện của nền kinh tế xã hội theo hướng xanh hóa.

“Trong kế hoạch 14-5”, bản tổng thể đã rõ ràng nhấn mạnh việc phong phú các sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh, thúc đẩy có trật tự đổi mới các sản phẩm tài chính carbon và các công cụ phái sinh, hoàn thiện hệ thống đánh giá và kiểm tra tài chính xanh của các tổ chức tài chính, khuyến khích nâng cao tỷ lệ đầu tư vào lĩnh vực xanh và giảm phát thải carbon.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng, hiện nay, ngành ngân hàng đã đạt được những thành tựu rõ rệt trong thực hành tài chính xanh và ESG, nhưng sự phát triển của ngành vẫn còn gặp nhiều khó khăn, như thực hành chỉ mang tính hình thức, kiểm soát rủi ro chưa đủ, sự tham gia của các ngân hàng vừa và nhỏ còn hạn chế. Trong thời gian tới, cần tập trung từ chiến lược, đổi mới sản phẩm, xây dựng năng lực đến hợp tác hệ sinh thái để thúc đẩy hoạt động tài chính xanh phát triển chất lượng cao.

Thực hành tài chính xanh ngày càng phong phú

Gần đây, Ngân hàng xây dựng đã phát động hoạt động “Bạn có muốn trồng một cây ở Tây Tạng không?” nhân ngày lễ trồng cây. Theo thông tin, năm 2022, chi nhánh Tây Tạng của Ngân hàng xây dựng đã chủ động nhận nhiệm vụ trồng rừng tại khu vực Bạch Định Đông, khu vực 2-1 của dự án phủ xanh Nam Bắc Sơn tại Lhasa, với diện tích hơn 2000 mẫu, hợp đồng trong vòng 70 năm. Tính đến nay, ngân hàng đã hoàn thành hơn 2100 mẫu trồng rừng, trồng hơn 300.000 cây giống các loại như mơ núi, thông dầu, và các loại cây khác, đã giải ngân khoản vay đặc biệt trị giá 693 triệu nhân dân tệ, tạo việc làm cho hơn 8.000 lao động địa phương.

Trong năm nay, nhiều ngân hàng tiếp tục hoàn thiện cơ chế xây dựng hệ thống tín dụng xanh, mở rộng các kênh phê duyệt dự án xanh, đổi mới hình thức bảo đảm thế chấp và dịch vụ sản phẩm. Ví dụ, tháng 1, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuyên Thái Bình Dương (兴业银行) chi nhánh tại Phúc Kiến đã triển khai khoản vay dự án “tích hợp quang năng, lưu trữ và sạc”. Theo các nguồn liên quan, dự án này tích hợp phát điện quang điện, lưu trữ năng lượng thông minh và sạc hiệu quả cao, xây dựng chu trình năng lượng sạch đa năng, hiệu quả cao. Sau khi hoàn thành, dự án dự kiến sẽ phát điện hơn 2,7 triệu kWh mỗi năm, tiết kiệm hơn 1.000 tấn than tiêu chuẩn hàng năm, giảm phát thải CO2 hơn 2.700 tấn.

Trong những năm gần đây, các ngân hàng vừa và nhỏ dựa trên đặc điểm phát triển vùng miền để tạo ra các mô hình dịch vụ tài chính xanh khác biệt. Ngân hàng Nông thương tỉnh Chiết Giang An Gia đã sáng tạo ra dịch vụ cho vay thế chấp dựa trên lượng carbon rừng tre; Ngân hàng Nông thương Bắc Kinh đã triển khai khoản vay liên kết phát triển bền vững, thiết kế các sản phẩm kết nối dựa trên tình hình phát triển bền vững của khách hàng, nhằm đáp ứng hiệu quả nhiều nhu cầu về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và chuyển đổi phát triển của khách hàng.

“Nhìn vào thực tiễn của ngân hàng chúng tôi trong những năm gần đây, chủ yếu tập trung vào chuyển đổi xanh, giảm phát thải carbon trong các ngành truyền thống, cũng như hỗ trợ sản xuất và xây dựng các ngành công nghiệp năng lượng mới như năng lượng mặt trời, gió, thủy điện.” Một người phụ trách bộ phận quản lý tín dụng của một ngân hàng cổ phần chia sẻ với phóng viên, “Đánh giá ESG đã được tích hợp vào toàn bộ quy trình cấp tín dụng, thể hiện rõ ràng trong phân loại rủi ro khách hàng, hạn mức tín dụng, lãi suất vay, v.v. Hiện tại, chúng tôi đã xây dựng được hệ thống đánh giá ESG có thể đo lường và thực thi, tránh tình trạng đánh giá chỉ mang tính hình thức. Hệ thống này cũng liên tục cập nhật và tối ưu hóa dựa trên sự khác biệt ngành và yêu cầu của cơ quan quản lý.”

Về hoạt động trái phiếu, gần đây, Ngân hàng Phát triển Quốc gia đã phát hành trái phiếu tài chính xanh trị giá 120 tỷ nhân dân tệ kỳ hạn 3 năm, lãi suất 1,55%, tỷ lệ đặt mua gấp 3,01 lần, số vốn huy động chủ yếu sẽ dùng để nâng cấp xanh hạ tầng, chuyển đổi năng lượng xanh, ngành công nghiệp tái chế tài nguyên, giảm phát thải năng lượng, dự kiến sau khi hoàn thành các dự án này sẽ tiết kiệm trung bình 25.47 vạn tấn than tiêu chuẩn mỗi năm, giảm phát thải CO2 61.63 vạn tấn. Tính đến nay, tổng số trái phiếu tài chính xanh phát hành của ngân hàng này đã lên tới 2.415 tỷ nhân dân tệ.

Ngân hàng Phục Sơn (浦发银行) gần đây đã thực hiện giao dịch phái sinh tín dụng liên kết trái phiếu Panda xanh đầu tiên trên thị trường liên ngân hàng, với số tiền danh nghĩa 10 triệu nhân dân tệ, đối tượng tham chiếu là một doanh nghiệp môi trường xanh đã niêm yết quốc tế, lâu năm chuyên sâu về công nghệ môi trường, có lợi thế dẫn đầu trong lĩnh vực xử lý rác thải và vật liệu năng lượng mới.

Những vấn đề tồn tại hạn chế sự phát triển của ngành

Trong những năm gần đây, ngành ngân hàng đã đạt được nhiều thành tựu rõ rệt trong thực hành tài chính xanh và ESG, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn, như thực hành chỉ mang tính hình thức, kiểm soát rủi ro chưa đủ, sự tham gia của các ngân hàng vừa và nhỏ còn hạn chế.

“Chuyển đổi các ngành công nghiệp phát thải cao truyền thống mất nhiều thời gian, đầu tư lớn, lợi ích không chắc chắn, khiến các ngân hàng gặp khó khăn trong kiểm soát rủi ro liên quan đến các khoản vay tài chính xanh và chuyển đổi. Thêm vào đó, một số doanh nghiệp còn có hành vi ‘giả chuyển đổi’, ‘làm xanh giả’, việc nhận diện các dự án xanh ở các khu vực huyện còn khó khăn, cơ chế chia sẻ rủi ro chưa hoàn thiện, tất cả đều làm tăng chi phí nhận diện rủi ro và áp lực kiểm soát của ngân hàng.” Một trưởng phòng quản lý tín dụng của ngân hàng cổ phần chia sẻ.

Ngoài ra, các chuyên gia trong ngành cho rằng, sự phát triển không đồng đều về tài chính xanh giữa các vùng còn rõ rệt, một số khu vực các ngân hàng vừa và nhỏ còn yếu trong đổi mới sản phẩm tài chính xanh, hệ thống quản lý ESG chưa hoàn thiện, cộng thêm hạn chế về vốn, công nghệ, nhân lực, dẫn đến thiếu hụt trong dịch vụ dự án xanh và năng lực chuyên môn, khó đáp ứng nhu cầu phát triển xanh đặc thù của từng vùng.

“Lợi ích tổng thể của hoạt động tài chính xanh còn cần quan sát thêm.” Một trưởng phòng kinh doanh của một ngân hàng thương mại nhỏ ở khu vực trung và tây cho biết, “Với ngân hàng chúng tôi, hiện nay, lợi nhuận và tính bền vững của hoạt động tài chính xanh chưa rõ ràng, chi phí hoạt động còn cao, bao gồm các chi phí ẩn như chứng nhận môi trường, kiểm tra, đánh giá, nhưng lợi ích môi trường trong ngắn hạn khó có thể tính toán rõ ràng. Hơn nữa, đầu tư ban đầu cho hoạt động tài chính xanh lớn, thời gian dự án dài, rủi ro về lệch kỳ hạn khá cao, chiếm dụng vốn và thanh khoản lớn. Thêm vào đó, việc phát triển hoạt động tài chính xanh còn liên quan nhiều đến nguồn tài nguyên xanh của khu vực ngân hàng hoạt động, một số ngân hàng nhỏ ở các khu vực còn hạn chế do cấu trúc doanh nghiệp và nhu cầu phát triển địa phương, tham gia thực hành tài chính xanh còn thấp.”

“Đối với một số ngân hàng, động lực phát triển tài chính xanh vẫn chủ yếu để đối phó với nhiệm vụ chính sách và chỉ tiêu quản lý, chỉ nhìn vào số liệu, không xem xét hiệu quả; chỉ chú trọng lợi ích trước mắt, bỏ qua phát triển lâu dài. Trong khi đó, tài chính xanh là sự nghiệp lâu dài, mang lại lợi ích cho hiện tại và tương lai, không phải là công trình mang tính hình thức nhất thời, cần có tư duy chiến lược dài hạn để cày sâu, bám sát.” Một trưởng phòng kinh doanh của ngân hàng thương mại nhỏ ở khu vực trung và tây nói.

Một số chuyên gia trong ngành cũng cho rằng, trong lĩnh vực tài chính xanh, ngành ngân hàng cần thúc đẩy hơn nữa hỗ trợ “quản lý nguồn gốc” và “quản lý phối hợp” trong công tác phòng chống ô nhiễm. “Hiện tại, nguồn lực tín dụng của ngân hàng chủ yếu tập trung vào các dự án kiểm soát cuối nguồn, còn thiếu các giải pháp hệ thống, nguồn gốc, có thể giảm ô nhiễm, giảm phát thải, tăng cường hiệu quả giảm ô nhiễm và giảm phát thải cùng lúc. Ngoài ra, khả năng thâm nhập để thúc đẩy chuyển đổi xanh, giảm phát thải carbon trong các lĩnh vực trọng điểm còn chưa đủ, phát triển tài chính chuỗi cung ứng xanh còn chưa đủ, khó có thể thúc đẩy toàn diện chuỗi ngành công nghiệp.” Một trưởng phòng kinh doanh lĩnh vực tài chính xanh của một ngân hàng quốc doanh lớn chia sẻ.

Tương lai, cơ hội phát triển mới của tài chính xanh

Nhìn về phía trước, sự phát triển chất lượng cao của ngành ngân hàng trong lĩnh vực tài chính xanh và thực hành ESG sẽ không thể thiếu sự tối ưu liên tục của thiết kế tổng thể và hoàn thiện cơ chế thị trường. Khi các chính sách quản lý ngày càng chi tiết, tiêu chuẩn ngành ngày càng thống nhất, ngành ngân hàng sẽ đón nhận những cơ hội phát triển mới, phục vụ tốt hơn mục tiêu “hai đỉnh” và chuyển đổi xanh của nền kinh tế thực.

“Trong kế hoạch 14-5”, bản tổng thể đã chỉ rõ việc thúc đẩy chuyển đổi toàn diện của phát triển kinh tế xã hội theo hướng xanh, xây dựng một Trung Quốc đẹp. Kiên trì và thực hiện triết lý “núi nước xanh tươi chính là núi vàng, núi bạc”, lấy đỉnh điểm phát thải carbon và trung hòa carbon làm hướng dẫn, dựa trên việc hoàn thiện hệ thống thể chế về văn minh sinh thái, phối hợp thúc đẩy giảm phát thải, giảm ô nhiễm, mở rộng xanh và tăng trưởng, cải thiện chất lượng môi trường sinh thái, củng cố hàng rào an toàn sinh thái, tăng cường động lực phát triển xanh.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng, “kế hoạch 14-5” đã xác định rõ hướng phát triển cốt lõi và nguyên tắc hành động của ngành ngân hàng, trở thành động lực chính thúc đẩy chuyển đổi và nâng cấp hoạt động tài chính xanh của ngành ngân hàng. Ngành ngân hàng cần tiếp tục tập trung từ chiến lược, đổi mới sản phẩm, kiểm soát rủi ro, xây dựng năng lực và hợp tác hệ sinh thái để thúc đẩy hoạt động tài chính xanh phát triển chất lượng cao.

Về xây dựng tiêu chuẩn ngành, “Khung đánh giá môi trường, xã hội và quản trị của tổ chức phát hành trái phiếu” (GB/T 46912-2025) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1-4-2026. Việc thực thi khung đánh giá này sẽ hỗ trợ thực hiện chiến lược phát triển xanh quốc gia, hướng dẫn phân bổ nguồn lực tài chính chính xác, thúc đẩy sự phát triển chất lượng cao của thị trường trái phiếu.

Phòng tài chính xanh của Công ty Chứng khoán Đông Phương cho biết, hiện nay, thị trường trái phiếu Trung Quốc đã trở thành phương tiện quan trọng phục vụ chiến lược quốc gia, các loại trái phiếu liên kết phát triển bền vững, trái phiếu sáng tạo như trái phiếu khoa học công nghệ, trái phiếu phục vụ nông thôn ngày càng xuất hiện nhiều. Tuy nhiên, thiếu tiêu chuẩn đánh giá ESG thống nhất là một trong những yếu tố hạn chế sự phát triển chất lượng cao của thị trường trái phiếu. Khung đánh giá này, bằng cách xây dựng hệ thống đánh giá ESG phù hợp đặc thù trái phiếu, cung cấp tiêu chuẩn để tối ưu hóa thị trường trái phiếu trong tương lai.

Chủ tịch Ngân hàng Xuyên Thái Bình Dương (兴业银行) Lữ Chính Uyên cho rằng, việc thực thi khung đánh giá sẽ mang lại ảnh hưởng sâu rộng: đối với tổ chức phát hành trái phiếu, thể hiện ESG tốt có thể giảm chi phí huy động vốn, nâng cao năng lực tín dụng, hoàn thiện quản trị; đối với nhà đầu tư, cung cấp căn cứ đánh giá thống nhất, giúp tối ưu hóa quyết định đầu tư, kiểm soát rủi ro và thu lợi nhuận vượt trội; đối với các tổ chức xếp hạng, sẽ thúc đẩy sự kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá ESG và xếp hạng tín dụng. Trong tương lai, dưới sự dẫn dắt của khung đánh giá này, các bên sẽ tiếp tục hoàn thiện quản lý ESG, chiến lược đầu tư và năng lực dịch vụ, thúc đẩy sự phát triển chuẩn mực của đầu tư ESG tại Trung Quốc, góp phần hỗ trợ chuyển đổi xanh, giảm phát thải và phát triển bền vững của nền kinh tế xã hội.

“Trong thời gian tới, ngành ngân hàng có thể tăng cường hỗ trợ tín dụng phân biệt cho các dự án năng lượng mới khác nhau, đồng thời hoàn thiện các mô hình định giá rủi ro phù hợp; nghiên cứu phát triển các sản phẩm tài chính dài hạn, chi phí thấp phù hợp với chu kỳ bảo vệ sinh thái; tăng cường hỗ trợ tài chính cho các giải pháp hệ thống như giảm ô nhiễm, giảm phát thải, kiểm soát nhiều chất ô nhiễm cùng lúc; đổi mới và thúc đẩy các mô hình phát triển dựa trên hướng dẫn môi trường, mô hình tài chính khí hậu; đẩy nhanh phát triển bảo hiểm xanh, mở rộng phạm vi bảo hiểm trách nhiệm về ô nhiễm môi trường, đồng thời khám phá phát triển các sản phẩm bảo hiểm sáng tạo trong lĩnh vực xử lý ô nhiễm mới, bảo vệ đa dạng sinh học.” Một lãnh đạo của ngân hàng quốc doanh lớn chia sẻ.