Gavin Wood mắt nhìn sự thay đổi của Polkadot: Bước đột phá công nghệ từ đa chuỗi đến máy tính thế giới

Trong quá trình phát triển của ngành công nghiệp blockchain đương đại, Gavin Wood đã để lại dấu ấn sâu đậm. Là người sáng lập Polkadot, đồng sáng lập Ethereum và là người đề xuất khái niệm Web3, Gavin Wood chắc chắn là nhân vật chủ chốt thúc đẩy sự đổi mới trong lĩnh vực này. Vào năm 2025, năm chuyển đổi quan trọng của Polkadot, ông đã mang theo thành quả công nghệ mới nhất — JAM (Join-Accumulate Machine) — để chia sẻ tại các chuyến lưu diễn châu Á. Trong sự kiện tại Hàng Châu, nhà lãnh đạo ngành Web3 này đã chia sẻ về tiến trình đổi mới công nghệ của Polkadot, hướng phát triển hệ sinh thái, cũng như những nhận định sâu sắc của ông về tương lai Web3.

Hành trình công nghệ của người tiên phong Web3 và con đường đổi mới của Polkadot

Hồ sơ nghề nghiệp của Gavin Wood chứng kiến sự tiến triển của ngành công nghiệp blockchain. Từ việc lấy bằng tiến sĩ khoa học máy tính tại Đại học York, Anh, đến vai trò nhà phát triển cốt lõi của Ethereum, rồi sáng lập Polkadot và dẫn dắt nó trở thành hệ sinh thái đa chuỗi hàng đầu, từng bước đều ảnh hưởng sâu sắc đến hướng phát triển của blockchain. Thú vị là, nhà tiên phong công nghệ này không chỉ là một “chiến binh mã code” thuần túy — ông còn là một DJ nghiệp dư yêu thích âm nhạc, đã tìm thấy sự cân bằng độc đáo giữa công nghệ và nghệ thuật. Dù hiện tại gần như toàn bộ năng lượng của ông đều dành cho việc phát triển JAM, ông vẫn hy vọng có thể một ngày nào đó quay trở lại sáng tác âm nhạc, tìm cảm hứng và cân bằng trong nghệ thuật.

Năm 2024 là một bước ngoặt quan trọng đối với Polkadot, khi trọng tâm công nghệ chuyển từ nghiên cứu tiên phong sang tối ưu hóa sản phẩm và nâng cao độ ổn định. Gavin Wood nhấn mạnh trong chia sẻ rằng, các tiến bộ cốt lõi của Polkadot gồm có hai khía cạnh: thứ nhất là tối ưu hóa tốc độ, ví dụ như cải tiến công nghệ Backing bất đồng bộ (Asynchronous Backing); thứ hai là tối ưu hóa độ ổn định của phát triển, thông qua việc áp dụng chu kỳ phát hành SDK mới, mỗi ba tháng phát hành một phiên bản hỗ trợ dài hạn (LTS), nhằm đảm bảo nền tảng công nghệ ổn định cho các nhà phát triển.

Đáng chú ý là, kết quả thử nghiệm hiệu năng “Spam Mining” mà Polkadot trình diễn vào cuối năm 2024 đã chứng minh vị thế dẫn đầu của dự án về khả năng mở rộng chức năng. Đồng thời, mức độ phân quyền của các nút xác thực cũng đã được nâng cao rõ rệt, điều này chủ yếu đạt được thông qua kiến trúc kỹ thuật dẫn dắt chứ không bắt buộc. Những thành tựu này đều tiến triển theo kế hoạch và đạt được kết quả như mong đợi.

Ra mắt JAM: Định nghĩa lại giới hạn khả năng tính toán của blockchain

JAM tượng trưng cho một bước tiến quan trọng trong công nghệ blockchain. Mặc dù về mặt kỹ thuật, nó chủ yếu là sự tối ưu và nâng cấp các công nghệ hiện có của Polkadot (ngoại trừ máy ảo JAM, phần lớn công nghệ đã tồn tại trong Polkadot), nhưng về phạm vi nhiệm vụ mà blockchain có thể thực thi, tác động của nó mang tính cách mạng.

Trước đây, blockchain thường được gọi là “sổ cái phân tán” — thuật ngữ xuất phát từ ngành tài chính, dùng để mô tả chức năng cốt lõi của blockchain. Tuy nhiên, thực tế, đặc biệt sau khi xuất hiện hợp đồng thông minh, blockchain đã vượt xa chức năng của một sổ cái đơn thuần. Trong khi đó, các blockchain trước đây vẫn bị giới hạn trong mô hình “sổ cái” truyền thống, thì JAM hướng tới xây dựng một “máy tính thế giới” thực sự — không chỉ là hệ thống hợp đồng thông minh, mà còn là một nền tảng tính toán có tính linh hoạt cao, có thể chạy phần mềm thông thường.

Về mặt hiệu năng, dựa trên dữ liệu mô hình, khả năng tính toán của JAM sẽ cao hơn mức hiện tại của Ethereum từ 10.000 đến 1.000.000 lần. Để đảm bảo độ chính xác của các dự đoán này, Polkadot đã tiến hành đo lường nghiêm ngặt bằng “Toast Supercomputer” nhỏ gọn. Nếu các dự đoán này đúng, JAM sẽ trở thành một cột mốc quan trọng trong sự phát triển của công nghệ blockchain, thực sự mở ra khả năng tính toán quy mô siêu lớn.

Để thúc đẩy phát triển hệ sinh thái JAM, Quỹ Web3 đã đầu tư 10 triệu DOT vào dự án này. Mục tiêu của khoản đầu tư không phải để hỗ trợ một ngành công nghiệp cụ thể nào đó (như DeFi hay game), mà nhằm khuyến khích việc thực thi và phát triển JAM. Cụ thể, quỹ sẽ xây dựng các đội ngũ phát triển JAM phi tập trung, không chỉ dựa vào Web3 Foundation và Parity, mà còn mở rộng ra toàn cầu. Mục tiêu là đào tạo hàng chục nhóm phát triển JAM, xây dựng hàng trăm chuyên gia JAM, để họ không chỉ phát triển các ứng dụng dựa trên JAM, mà còn dựa trên các thành tựu này để xây dựng dịch vụ và ứng dụng.

Phân bổ vốn sẽ theo hệ thống cột mốc, với 5 cột mốc quan trọng, trong đó cột mốc cuối cùng đặc biệt quan trọng, yêu cầu qua kiểm tra an ninh độc lập từ bên thứ ba để đảm bảo mã code có thể triển khai trong môi trường blockchain thực tế.

Xác thực cá nhân và thách thức về danh tính trong kỷ nguyên AI tạo sinh

Gavin Wood đề xuất kế hoạch “Proof-of-Personhood” (Xác thực cá thể) dự kiến sẽ được triển khai vào năm 2025, nhằm sử dụng mật mã không kiến thức (zero-knowledge) để giải quyết các vấn đề xác thực danh tính trong thời đại AI tạo sinh. Cần làm rõ rằng, hệ thống này giải quyết vấn đề về “tính cá nhân” chứ không phải là “danh tính” theo cách truyền thống.

Khi cuộc sống của con người ngày càng chuyển sang môi trường số, thế giới kỹ thuật số đang đối mặt với một thách thức căn bản: làm thế nào để đảm bảo rằng đối tượng chúng ta tương tác thực sự là một con người thật. Vấn đề phức tạp nằm ở chỗ, con người là sinh vật sinh học, không phải sinh vật nguyên thủy số. Con người tương tác với thế giới số qua điện thoại, máy tính, nhưng thực chất là phần mềm đang giao tiếp. Trong bối cảnh công nghệ AI tạo sinh phát triển nhanh, tình hình này càng trở nên nghiêm trọng — các hệ thống AI hiện nay có thể trò chuyện như con người, nói chuyện, viết lách, hiểu văn bản, thậm chí sáng tạo hình ảnh và âm nhạc.

Ngược lại, trước thế kỷ 20, rất khó để máy móc bắt chước hoặc giả mạo con người, vì hệ thống số chưa tồn tại. Nhưng ngày nay, chúng ta dễ dàng bị lừa dối, nhầm lẫn hệ thống tự động hóa là con người thật. Đây chính là vấn đề cốt lõi mà cơ chế xác thực cá nhân cần giải quyết.

Việc triển khai công nghệ này sẽ giúp cân bằng lại mối quan hệ giữa con người và máy móc trong thế giới số. Mặc dù mức độ thể hiện của vấn đề này khác nhau ở các xã hội, nhưng cuối cùng nó sẽ trở thành một thách thức toàn cầu. Cơ chế xác thực cá nhân sẽ xây dựng một chân lý nền tảng trong thế giới số: giúp người dùng có thể phân biệt chính xác họ đang tương tác với người thật hay máy móc.

Chiến lược cạnh tranh của Polkadot 2.0: Đón nhận EVM và hệ sinh thái mở

Trước các đối thủ cạnh tranh như Solana, Ethereum, Polkadot đang áp dụng chiến lược linh hoạt và bao dung hơn. Trước đây, trong hệ sinh thái của Polkadot có nhiều parachain hỗ trợ EVM, nhưng chúng hoạt động độc lập, có token và đội ngũ riêng. Điều này đã thay đổi lớn trong Polkadot 2.0 — Polkadot sẽ hỗ trợ trực tiếp các hợp đồng thông minh tương thích EVM, chạy trong môi trường gốc của DOT.

Đây là bước chuyển chiến lược quan trọng của Polkadot, dù không mang tính cách mạng như JAM, nhưng vẫn có ý nghĩa sâu xa. Nó định vị Polkadot như một nền tảng hợp đồng thông minh hiệu năng cao, có khả năng mở rộng, hỗ trợ Solidity và hệ sinh thái tương thích Ethereum. Ngoài ra, các giải pháp cross-chain không tin cậy như Hyper Bridge, Snow Bridge trong hệ sinh thái Polkadot cũng sẽ giúp nó liên kết liền mạch với các mạng EVM tương thích.

PVM (Máy ảo Polkadot) của Polkadot có tính linh hoạt cao, có thể tương thích gần như mọi máy ảo, miễn là không yêu cầu hỗ trợ runtime đặc biệt. Ví dụ MoveVM có thể phù hợp với PVM, hay SVM của Solana rõ ràng cũng phù hợp tiêu chuẩn này. Chính vì lý do này, Polkadot chuyển sang PVM — tính mở của nó cho phép bất kỳ ngôn ngữ nào đảm bảo tính xác định và tự chứa (self-contained) đều có thể chạy trên đó.

Về chiến lược cạnh tranh, Polkadot không đi lệch khỏi hướng ban đầu, mà chọn cách linh hoạt hơn để thích ứng với nhu cầu thị trường. Với việc hệ sinh thái Ethereum đã tích lũy lượng lớn nhà phát triển, Polkadot đã trở nên bao dung hơn, không còn cố chấp với WebAssembly hay cách phát triển riêng của nó nữa, mà hướng tới hỗ trợ các ngôn ngữ và công cụ phổ biến hơn trong cộng đồng.

Tầm nhìn chủ quyền người dùng: JAM thúc đẩy chuyển đổi căn bản của blockchain

Kể từ khi Gavin Wood đề xuất khái niệm Web3 từ năm 2014, việc xây dựng một mạng lưới thực sự do người dùng kiểm soát vẫn còn là một quá trình dài. Dù quá trình này chậm hơn dự kiến ban đầu, nhưng chuyển đổi này vốn dĩ không thể hoàn thành trong ngắn hạn.

Ban đầu, Polkadot được thiết kế như một mạng lưới đa chuỗi có khả năng mở rộng theo kiểu dị hợp, phần lớn phù hợp với hướng phát triển của Ethereum trong bốn năm tới. Dù cách thực hiện có khác nhau, nhưng về bản chất, mục tiêu ban đầu của Polkadot chính là tầm nhìn mà Ethereum đang hướng tới.

Tuy nhiên, với sự ra mắt của JAM, trọng tâm của Polkadot đã chuyển từ khả năng liên thông sang mở rộng chức năng và khả năng hợp tác. Dù kiến trúc đa chuỗi vẫn còn giá trị, nhưng JAM mang lại cho các nhà phát triển tự do lớn hơn, không còn bị giới hạn trong một mô hình cố định. Hiện tại, Polkadot đã chuyển từ một mạng lưới đa chuỗi có khả năng mở rộng dị hợp sang một “máy tính thế giới” tập trung vào mở rộng chức năng và khả năng hợp tác. Sự chuyển đổi này không chỉ giúp nó hỗ trợ các chuỗi Layer 2 dị hợp, mà còn làm cho việc triển khai và thực thi hợp đồng thông minh trở nên hiệu quả hơn.

Về triển vọng ETF giao ngay DOT, Nasdaq đã nộp đơn sửa đổi 19b-4 liên quan vào cuối tháng 2 năm 2024, và thị trường dự đoán rằng ETF DOT giao ngay có khả năng được phê duyệt vào năm 2025. Quỹ Web3 đã nỗ lực lớn trong vấn đề pháp lý, cố gắng chứng minh rằng DOT không phải là chứng khoán. Các cuộc đối thoại với các cơ quan quản lý phần lớn tích cực và xây dựng, nhưng hiện tại còn hai yếu tố chưa rõ ràng: chính quyền hiện tại đã thay đổi, có thể dẫn đến thay đổi trong thái độ quản lý; và thị trường tài chính vốn là một hệ thống cực kỳ phức tạp, nên tác động cụ thể của các chính sách mới khó dự đoán chính xác.

Về mặt thị trường hiện tại, theo dữ liệu mới nhất, giá DOT khoảng 1,53 USD, tăng khoảng 1,72% trong 24 giờ, vốn hóa lưu hành đạt 2,56 tỷ USD.

Lời khuyên dành cho người mới và nhà sáng lập: Tìm kiếm đổi mới thực sự trong hỗn loạn

Đối với người mới và các nhà sáng lập muốn phát triển sự nghiệp trong ngành công nghiệp mã hóa, Gavin Wood có quan điểm rõ ràng. Ông nhấn mạnh rằng điều này phụ thuộc vào định nghĩa về “ngành công nghiệp mã hóa”. Nếu là “ngành token” hoặc “ngành tiền mã hóa”, thì lĩnh vực này đang đi xuống, tốc độ còn khá nhanh. Ngày càng nhiều dự án không cố gắng giải quyết các vấn đề kỹ thuật thực sự, mà lại hỗ trợ các dự án lừa đảo, thúc đẩy sự tập trung quá mức, đồng thời thiếu quan tâm đến an toàn rộng rãi.

Điều đáng thất vọng hơn là, một số người có quyền lực đang đưa ra quyết định để các thành phần trong ngành có thể lợi dụng nguồn vốn công để trục lợi cá nhân. Tuy nhiên, Gavin Wood vẫn tin rằng những dự án thực sự nỗ lực giải quyết các vấn đề kỹ thuật và có khả năng thực thi thành công cuối cùng sẽ vượt qua các nhà đầu cơ chỉ quan tâm đến lợi ích ngắn hạn.

Năm 2025 có thể không phải là năm quá lạc quan, nhưng đối với những sinh viên thực sự cam kết đổi mới, dám đương đầu thử thách, đó vẫn là thời đại đầy cơ hội. Dù họ có thể không nhận được nhiều sự chú ý hay nguồn vốn dồi dào, trong 18 tháng tới, chúng ta vẫn sẽ chứng kiến một số đột phá công nghệ quan trọng.

Đối với các nhà sáng lập, lời khuyên của Gavin Wood là điều cốt yếu là tạo ra giá trị thực, giữ tinh thần thử nghiệm và thúc đẩy đổi mới. Các nhà sáng lập cần hiểu sâu về ý định thiết kế của hệ thống blockchain và các ứng dụng thực tế, chứ không chỉ chạy theo xu hướng. Có những dự án muốn triển khai ứng dụng trên blockchain nhưng lại không rõ vì sao cần blockchain; cũng có những nhóm muốn tạo ra blockchain nhưng không rõ mục đích rõ ràng.

Đổi mới thực sự bắt nguồn từ suy nghĩ sâu sắc và liên tục thử nghiệm. Ngay cả khi trong 10 lần thử nghiệm, chín lần thất bại, kinh nghiệm thất bại cũng quý giá, vì một lần thành công bất ngờ có thể mang lại đột phá không ngờ. Nhiều khám phá vĩ đại bắt nguồn từ sự tò mò và tư duy liên ngành.

Lấy ví dụ của nhà vật lý Richard Feynman, ông từng đoạt giải Nobel về vật lý lượng tử, bắt nguồn từ một quan sát tình cờ trong nhà hàng. Ông để ý thấy đĩa quay trong không trung luôn có chút dao động nhỏ, mà không hiểu tại sao. Câu hỏi tưởng chừng như vô nghĩa này cuối cùng đã dẫn đến những khám phá khoa học quan trọng. Vì vậy, giữ sự tò mò, dám khám phá và đừng xem thường sức mạnh của tư duy liên ngành. Những đổi mới thực sự thường đến từ những người dám đặt câu hỏi và đi sâu tìm câu trả lời.

Về cách cân bằng giữa công việc và sở thích, Gavin Wood thừa nhận hiện tại gần như không có thời gian để chơi DJ. Tuy nhiên, ông hy vọng trong tương lai gần có thể dành thời gian trở lại đam mê này. Hiện tại, ông tập trung chủ yếu vào phát triển JAM, viết mã và thúc đẩy dự án Proof-of-Personhood. Dù vậy, ông cho rằng giữ cân bằng trong cuộc sống là rất quan trọng, ông rất trân trọng những khoảnh khắc bên gia đình, đồng thời xem nghệ thuật là một cách tự thể hiện tốt. Toán học và lập trình cũng mang tính nghệ thuật ở một mức độ nào đó, nhưng ông thực sự yêu thích âm nhạc và hy vọng có thể dành nhiều thời gian hơn cho đam mê của mình.