Nhìn từ quy luật lịch sử, những lo ngại đằng sau sự tăng giá của ZEC: Khi ROI hàng năm 100% trở thành tín hiệu rủi ro

Trong hai tháng qua, Zcash (ZEC) đã tăng vọt từ $50 lên mức đỉnh lịch sử $730, mức tăng đáng kinh ngạc. Nhưng khi chúng ta trở lại với các yếu tố cơ bản của chuỗi, một câu chuyện phức tạp hơn dần dần nổi lên.

Vàng bạc ảo của kinh tế khai thác: Trò chơi cắt cổ sau lợi nhuận cực cao

Tính bền vững của bất kỳ dự án PoW nào trước tiên phụ thuộc vào động lực kinh tế của phía khai thác. Hiện tại, các thông số của máy khai thác phổ biến trên thị trường như Bitmain Antminer Z15 Pro như sau:

• Công suất: 840 KH/s
• Tiêu thụ năng lượng: 2,780 W (thực tế vận hành khoảng 2,560 W)
• Hiệu quả năng lượng: 0.302 KH/W
• Giá: $4,999 (hàng chính hãng, giao hàng tháng 4 năm 26)

Dựa trên dữ liệu hiện tại, lợi nhuận ròng hàng ngày của một máy Z15 Pro có thể đạt tới $60. Tính theo phương pháp phân bổ chi phí trong 5 năm, thời gian thu hồi vốn chỉ khoảng 89 ngày, lợi nhuận hàng năm lên tới 410%. Con số này cực kỳ hiếm trong lịch sử PoW:

• Máy đào Bitcoin thường cần 12–24 tháng để thu hồi vốn
• Thời gian thu hồi của ETH PoW khoảng 300–600 ngày
• Các dự án PoW có thời gian thu hồi dưới 120 ngày (như FIL, XCH, RVN) hầu như đều trải qua đợt tăng giá mạnh rồi điều chỉnh mạnh sau đó

Loại lợi nhuận cực cao này thường là tín hiệu cảnh báo rủi ro, chứ không phải cơ hội.

Lịch sử lặp lại cùng một kịch bản. Tháng 5 năm 2021, giá XCH của Chia tăng vọt lên $1,600, thời gian thu hồi máy đào tĩnh đã từng được rút ngắn xuống dưới 130 ngày, gây ra làn sóng mua sắm đĩa cứng trên toàn cầu. Nhưng khi nhiều đĩa cứng thực sự đi vào hoạt động, tốc độ tăng trưởng tổng thể của sức mạnh tính toán vượt xa tốc độ tăng giá của đồng coin, khiến thời gian thu hồi kéo dài lên trên 3,000 ngày.

Câu chuyện tương tự cũng xảy ra với Kaspa (KAS). Vào giữa năm 2023, thời gian thu hồi của máy đào IceRiver KS1 từng thấp tới 150 ngày, nhưng do tốc độ tăng trưởng sức mạnh tính toán vượt xa mức tăng giá của đồng coin, cuối cùng thời gian thu hồi đã tăng vọt lên 3,500 ngày. Điều này cho thấy, ngay cả khi giá coin giữ vững, khi độ khó tăng theo cấp số nhân, thợ mỏ vẫn không thoát khỏi vận đen lỗ vốn.

An ninh mạng: Rủi ro cấu trúc bị đánh giá thấp

Ngoài kinh tế khai thác, yếu tố quyết định khác là an ninh mạng của ZEC.

Hiện tại, tổng sức mạnh tính toán của ZEC khoảng 13.31 GSol/s. Với một máy Z15 Pro có công suất 0.00084 GSol/s, chỉ cần khoảng 14,857 máy khai thác là có thể chiếm phần lớn toàn mạng, tiêu thụ năng lượng khoảng 40 MW—tương đương quy mô của một mỏ Bitcoin vừa và nhỏ.

Điều này có nghĩa gì? Rằng mức ngưỡng để phát động tấn công 51% là cực kỳ thấp:

• Mỗi máy Z15 Pro có giá hợp đồng tương lai khoảng $5,000, khách hàng lớn mua với giá chiết khấu 10%
• Để kiểm soát 50% toàn mạng cần khoảng 8,000 máy khai thác, chi phí khoảng $40M —nếu mua thiết bị cũ hoặc thuê, chi phí thực tế có thể chỉ vài triệu USD

Trong một chuỗi công khai có giá trị vốn hóa gần 66 tỷ USD, đầu tư vài triệu đô la là đủ để đe dọa an ninh toàn mạng.

So sánh với các chuỗi PoW chính thống khác cho thấy vấn đề nghiêm trọng hơn. Hiện tại, sức mạnh tính toán của ZEC không chỉ thấp hơn Bitcoin, Litecoin hay các chuỗi chính thống khác, mà ngay cả Ethereum Classic (ETC), Bitcoin Gold (BTG)—đã từng bị tấn công 51% thành công—cũng có sức mạnh tính toán cao hơn nhiều so với hiện tại của ZEC. Điều này có nghĩa là ZEC đã rơi vào vùng nguy hiểm có thể bị tấn công.

Dữ liệu trên chuỗi: Khoảng cách lớn giữa sử dụng và định giá

Dù gần đây, câu chuyện về ZEC trong cộng đồng đã nóng lên, nhưng dữ liệu trên chuỗi lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác:

• Khối lượng giao dịch trung bình hàng tháng: 15,000–18,000 lượt/ngày, chỉ chiếm 1%–2% của các chuỗi chính thống
• Tỷ lệ sử dụng chức năng ẩn danh: giao dịch shielded chưa đến 10%, phần lớn các giao dịch vẫn là minh bạch
• Số địa chỉ nắm giữ: 6,291, phản ánh cộng đồng người dùng hạn chế

Những dữ liệu này cho thấy, hoạt động mạng thực tế của ZEC còn xa mới đạt đến mức độ phản ánh giá trị định giá của nó. Một chuỗi blockchain tự xưng là tập trung vào quyền riêng tư, nhưng tỷ lệ sử dụng tính năng ẩn danh còn chưa đến 10%, chính là một vấn đề đáng suy nghĩ.

Khi trở lại với sự tỉnh táo, suy nghĩ hợp lý

Các câu chuyện, cảm xúc, hiệu ứng người nổi tiếng và bẫy kinh tế khai thác đã đẩy ZEC lên đỉnh dư luận. Nhưng trở lại với ba yếu tố cốt lõi của blockchain—tính bền vững kinh tế, an ninh mạng và mức độ chấp nhận thực tế—ZEC thể hiện một bức tranh đáng lo ngại:

• Lợi nhuận hàng năm 410% thường là dấu hiệu dự báo của các đợt khó khăn khai thác và điều chỉnh giá coin
• Chỉ cần vài triệu đô la là có thể phát động tấn công 51%, cho thấy nền tảng sức mạnh tính toán yếu ớt
• Khối lượng giao dịch trung bình hàng tháng và số địa chỉ hoạt động hàng ngày thấp hơn nhiều so với các chuỗi chính thống, tỷ lệ sử dụng tính năng ẩn danh thực tế dưới 10%

Lịch sử thị trường tiền mã hóa đã nhiều lần chứng minh, câu chuyện và cảm xúc có thể tạo ra những huyền thoại giá trong ngắn hạn, nhưng các yếu tố cơ bản cuối cùng mới quyết định được độ bền vững của huyền thoại đó. Khi thị trường trở lại trạng thái tỉnh táo, những dự án thiếu các trường hợp sử dụng thực sự và bảo vệ an ninh mạng sẽ đối mặt với những đợt điều chỉnh giá dữ dội nhất.

Giá hiện tại của ZEC là $399.41, đã giảm so với đỉnh cao $730 của nó, có thể đây chính là sự điều chỉnh hợp lý của thị trường bắt đầu.