Biến động trên Thị trường Tài chính: Hướng dẫn Cần thiết để Hiểu các Biến động Giá

¿Qué là độ biến động? Định nghĩa và các khái niệm cơ bản

Độ biến động thể hiện mức độ biến đổi mà giá của các tài sản tài chính trải qua theo thời gian. Nói một cách đơn giản, khi chúng ta nói rằng một tài sản có độ biến động cao, chúng ta muốn nói rằng giá của nó di chuyển nhanh chóng và rõ rệt trong các khoảng thời gian ngắn. Tính chất này phổ biến trong các thị trường như cổ phiếu, ngoại hối, hàng hóa và tiền điện tử.

Mặc dù thường liên tưởng độ biến động với việc giảm giá, thực tế nó phức tạp hơn. Độ biến động phản ánh cả các chuyển động tăng và giảm. Một tài sản có thể trải qua các dao động lớn theo chiều lên hoặc xuống; điều quan trọng là có sự lệch đáng kể so với xu hướng trung bình của nó.

Điều cần thiết là hiểu rằng độ biến động là đặc trưng của các hệ thống tài chính hiện đại. Nó không phải là một hiện tượng bất thường hay thứ có thể loại bỏ hoàn toàn. Các phương tiện truyền thông thường trình bày nó như là đồng nghĩa của rủi ro và sự không chắc chắn, nhưng thực tế nó là một phần của hoạt động bình thường của thị trường. Nhận thức được thực tế này là bước đầu tiên để phát triển các chiến lược đầu tư hiệu quả.

Các yếu tố tạo ra các chuyển động về giá

Độ biến động xuất phát từ nhiều nguồn liên tục tương tác trong các thị trường tài chính. Chu kỳ kinh tế là một trong những động lực chính. Trong các giai đoạn mở rộng kinh tế, khi các doanh nghiệp báo cáo lợi nhuận khả quan và niềm tin của người tiêu dùng cao, giá thường tăng với mức độ ổn định tương đối. Ngược lại, trong các giai đoạn co lại, sự không chắc chắn tăng lên, các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn, và các dao động trở nên dữ dội hơn.

Khủng hoảng năm 2008 và đại dịch COVID-19 đã chứng minh cách mà sự suy thoái nhanh chóng của điều kiện kinh tế có thể gây ra các cơn hoảng loạn lớn. Trong cả hai trường hợp, các thị trường trải qua các đợt giảm mạnh và độ biến động cực đoan khi các nhà đầu tư điều chỉnh các đánh giá về rủi ro của họ.

Các quyết định của chính phủ và ngân hàng trung ương cũng tạo ra độ biến động đáng kể. Thay đổi trong chính sách tiền tệ, quy định thương mại hoặc các biện pháp tài chính ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhà đầu tư và hành vi mua bán. Các dữ liệu vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng GDP và tỷ lệ việc làm đóng vai trò như các chất xúc tác tức thì cho các chuyển động về giá.

Ở cấp độ doanh nghiệp, các thông báo về sáp nhập, thay đổi trong ban điều hành, ra mắt sản phẩm hoặc kết quả tài chính bất ngờ tạo ra các phản ứng nhanh chóng trên giá cổ phiếu cụ thể. Các sự kiện địa chính trị, thiên tai và các thay đổi công nghệ đột phá cũng góp phần vào độ biến động của các ngành công nghiệp toàn bộ.

Các loại độ biến động: Lịch sử so với Tiềm ẩn

Có nhiều cách phân loại và đo lường độ biến động, mỗi cách cung cấp các góc nhìn bổ sung về hành vi của thị trường.

Độ biến động lịch sử dựa trên dữ liệu quá khứ của tài sản. Nó được tính bằng cách phân tích mức độ lệch của lợi nhuận thực so với trung bình lịch sử trong một khoảng thời gian cụ thể. Chỉ số này có ích trong mô tả nhưng hạn chế trong dự đoán: hiệu suất quá khứ không bao giờ đảm bảo kết quả tương lai. Các nhà phân tích thường dùng nó làm tham chiếu, nhưng luôn luôn xem xét các giới hạn của nó.

Độ biến động tiềm ẩn hoặc của thị trường hoạt động theo chiều ngược lại. Thay vì nhìn về quá khứ, nó cố gắng ước lượng độ biến động trong tương lai thông qua phân tích giá hiện tại của các công cụ phái sinh như quyền chọn. Khi thị trường dự đoán có biến động, các mức giá này điều chỉnh tăng lên, phản ánh kỳ vọng chung về sự không chắc chắn cao hơn. Độ biến động tiềm ẩn đặc biệt có giá trị vì nó nắm bắt cảm xúc hiện tại của thị trường, mặc dù cũng chỉ là một bức tranh tạm thời.

Cũng tồn tại các loại ít phổ biến hơn: độ biến động stochastics (biến đổi không thể dự đoán theo thời gian) và độ biến động định hướng (giữ các mẫu nhất quán và có thể dự đoán).

Khác biệt quan trọng: Độ biến động so với Rủi ro

Hai thuật ngữ này thường được dùng như là đồng nghĩa, nhưng thực tế chúng thể hiện các khái niệm khác nhau mà mọi nhà đầu tư cần hiểu rõ.

Độ biến động đo lường chính xác mức độ dao động của giá cả. Đây là một chỉ số có thể định lượng, thường được biểu diễn bằng độ lệch chuẩn, mô tả đơn giản mức độ dao động của giá một tài sản.

Trong khi đó, Rủi ro thể hiện khả năng thực sự của việc một khoản đầu tư không đạt được lợi nhuận kỳ vọng hoặc thậm chí gây ra lỗ. Đó là xác suất của các kết quả tiêu cực. Trong khi độ biến động có thể đo lường chính xác về mặt toán học, thì rủi ro mang tính chủ quan và theo ngữ cảnh.

Một nguyên tắc cơ bản trong tài chính là rủi ro và lợi nhuận phải tỷ lệ thuận. Các nhà đầu tư yêu cầu lợi nhuận cao hơn khi chấp nhận rủi ro tiềm năng lớn hơn, để bù đắp cho nỗ lực tâm lý và tài chính của việc chấp nhận rủi ro đó.

Các phương pháp đo lường: Công cụ để định lượng độ biến động

Có nhiều phương pháp kỹ thuật để đo lường độ biến động của một tài sản tài chính.

Độ lệch chuẩn là phương pháp truyền thống nhất. Nó được tính bằng cách xác định mức độ lệch của giá lịch sử so với trung bình của nó. Một độ lệch chuẩn cao thể hiện các dao động lớn hơn; thấp hơn cho thấy giá ổn định hơn.

Beta so sánh độ biến động của một tài sản cụ thể với một chỉ số tham chiếu. Ví dụ, một cổ phiếu có beta 1.5 thường di chuyển nhanh hơn 50% so với thị trường chung. Beta lớn hơn 1 cho thấy độ biến động tương đối cao hơn; nhỏ hơn 1, thấp hơn.

Rộng trung bình thực (ATR) đánh giá khoảng cách hàng ngày giữa đỉnh và đáy, cung cấp một thước đo thực tế cho các nhà giao dịch hoạt động trong khung thời gian ngắn.

Chỉ số độ biến động như VIX cung cấp một góc nhìn tổng thể về thị trường. VIX được tính dựa trên các quyền chọn của chỉ số S&P 500 và thể hiện kỳ vọng của thị trường về độ biến động trong tương lai. Giá trị cao của VIX cho thấy tâm lý lo lắng của nhà đầu tư; giá thấp thể hiện sự tự tin tương đối. Vì lý do này, nó thường được gọi là “chỉ số của nỗi sợ”.

Cùng với VIX còn có các chỉ số chuyên biệt khác: VXN dành cho công nghệ (Nasdaq-100), VXD cho ngành công nghiệp (Dow Jones), RVX cho các công ty trung bình (Russell 2000), và STOXX 50 VOLATILITY cho thị trường châu Âu. Các chỉ số này giúp nhà đầu tư theo dõi rủi ro cảm nhận trong các ngành và khu vực khác nhau.

Độ biến động theo loại tài sản

Các tài sản tài chính khác nhau có các hồ sơ độ biến động khác nhau, phản ánh đặc điểm cấu trúc và các yếu tố ảnh hưởng của chúng.

Trong cổ phiếu: Các biến động về kết quả doanh nghiệp, điều kiện vĩ mô, công nghệ mới và tâm lý nhà đầu tư tạo ra các dao động thường xuyên. Cổ phiếu có tiềm năng lợi nhuận cao hơn các công cụ bảo thủ, nhưng cũng đi kèm rủi ro tỷ lệ thuận so với trái phiếu hoặc tiền gửi tiết kiệm.

Trong thị trường ngoại hối (Forex): Tính phi tập trung cực cao, thanh khoản lớn và hoạt động liên tục (24/5) khiến tỷ giá biến động liên tục. Các yếu tố kinh tế, chính trị và xã hội của nhiều quốc gia tác động đồng thời. Thị trường Forex được coi là biến động hơn so với cổ phiếu hoặc trái phiếu do các yếu tố này.

Trong tiền điện tử: Các tài sản này thể hiện độ biến động cực đoan. Ví dụ, Bitcoin đạt đỉnh 19.000 đô la vào tháng 12 năm 2017 nhưng giảm xuống dưới 3.500 đô la vào tháng 12 năm 2018. Độ biến động này phản ánh tính chất đầu cơ của thị trường crypto, thiếu quy định vững chắc, và kích thước tương đối nhỏ so với các thị trường truyền thống. Tiền điện tử được xem là các khoản đầu tư rủi ro cao chính xác vì các mẫu hình này.

Ảnh hưởng đối với nhà đầu tư dài hạn

Các nhà đầu tư có khung thời gian dài cần có thái độ tâm lý khác biệt đối với độ biến động. Trong các giai đoạn biến động mạnh, việc giữ vững quan điểm và nhớ lại các mục tiêu ban đầu của kế hoạch đầu tư là rất quan trọng.

Thị trường theo chu kỳ. Các đợt giảm sẽ được theo sau bởi các đợt phục hồi; độ biến động cực đoan thường sẽ trở lại bình thường. Bán hoảng loạn trong các giai đoạn này thường dẫn đến các khoản lỗ đã thực hiện. Ngược lại, giữ vị trí qua các biến động đã từng là chiến lược thành công của các nhà đầu tư kiên nhẫn.

Các thời điểm không chắc chắn tạo ra cơ hội cho các nhà đầu tư có sẵn thanh khoản. Họ có thể mua các tài sản với giá thấp hơn, hưởng lợi khi thị trường phục hồi. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi một quỹ dự phòng đủ lớn để tránh bán buộc các vị trí trong các thị trường giảm.

Đa dạng hóa danh mục là yếu tố then chốt. Phân bổ đầu tư giữa các loại tài sản, ngành và khu vực giúp giảm tác động của độ biến động lên từng thành phần riêng lẻ. Ngoài ra, cân đối lại danh mục định kỳ theo tỷ lệ mục tiêu giúp duy trì mức độ rủi ro phù hợp với mục tiêu cá nhân.

Ảnh hưởng đối với nhà giao dịch ngắn hạn

Các nhà giao dịch hoạt động trong khung thời gian ngày, giờ hoặc thậm chí phút phụ thuộc vào độ biến động như là nguồn tạo ra cơ hội. Nếu không có các dao động giá, các nhà giao dịch không thể kiếm lợi từ các chuyển động nhanh.

Độ biến động làm tăng tính thanh khoản của thị trường, cho phép mua bán khối lượng lớn mà không gây ảnh hưởng quá lớn đến giá. Các nhà đầu tư mạo hiểm sử dụng độ biến động như là động lực chính trong các chiến lược lợi nhuận của họ, tận dụng các thay đổi nhanh qua phân tích kỹ thuật và timing.

Tuy nhiên, độ biến động cực đoan cũng làm tăng rủi ro cho các nhà giao dịch: khó dự đoán các chuyển động giá ngắn hạn hơn so với xu hướng dài hạn. Vì vậy, các nhà giao dịch tích cực không nên mạo hiểm nhiều hơn số vốn họ có thể chấp nhận mất và cần duy trì kỷ luật chặt chẽ trong quản lý vị thế.

Xây dựng chiến lược theo hồ sơ nhà đầu tư

Không có một phương pháp duy nhất về độ biến động phù hợp cho tất cả các nhà đầu tư. Mỗi người có mức độ chịu đựng rủi ro khác nhau, nhu cầu thanh khoản khác nhau, và khung thời gian riêng biệt.

Một nhà đầu tư gần nghỉ hưu, cần tiếp cận vốn của mình, có thể ưu tiên các tài sản có độ biến động thấp: trái phiếu, tiền gửi cố định, cổ phiếu của các công ty ổn định có cổ tức đều đặn. Các công cụ này cung cấp lợi nhuận dự đoán được, mặc dù thấp hơn.

Một nhà đầu tư trẻ, có sự nghiệp dài phía trước, có thể chấp nhận độ biến động cao hơn để tìm kiếm lợi nhuận mở rộng. Họ có thể xây dựng danh mục đầu tư tích cực với tỷ lệ cao hơn các cổ phiếu tăng trưởng, thị trường mới nổi hoặc thậm chí tiền điện tử, biết rằng họ có thời gian để phục hồi sau các chu kỳ giảm.

Việc xây dựng danh mục hiệu quả đòi hỏi phân tích kỹ lưỡng về số vốn sẵn có, nhu cầu thanh khoản ngắn hạn, trung hạn và dài hạn, cùng với đánh giá trung thực về khả năng chịu đựng rủi ro tâm lý. Từ việc tự chẩn đoán này, nhà đầu tư có thể chọn các tổ hợp tài sản phù hợp với hoàn cảnh cụ thể của mình.

Sử dụng các chỉ số độ biến động để ra quyết định

Các chỉ số độ biến động như VIX cung cấp thông tin quý giá về nhận thức chung của thị trường về rủi ro và sự không chắc chắn. Các chỉ số này thường di chuyển ngược lại với các thị trường chứng khoán truyền thống: khi tăng, thường thể hiện nỗi sợ của nhà đầu tư; khi giảm, thể hiện sự tự tin.

Các nhà đầu tư có thể sử dụng các chỉ số này theo nhiều cách. Nếu dự đoán độ biến động sẽ tăng, họ có thể điều chỉnh danh mục của mình bằng cách thay thế các tài sản rủi ro bằng các vị trí phòng thủ hơn. Họ cũng có thể dùng các chỉ số độ biến động như các công cụ phòng ngừa rủi ro: mua quyền chọn dựa trên các chỉ số này để bù đắp các khoản lỗ trong các khoản đầu tư khác trong các giai đoạn độ biến động cực đoan.

Ngoài ra, các chỉ số này giúp xác định các thời điểm có thể thuận lợi để mua hoặc bán, tùy thuộc vào chiến lược cá nhân. Độ biến động cao thường xuyên trở lại bình thường tạo ra các cơ hội vào thị trường; độ biến động thấp bắt đầu tăng có thể gợi ý sự thận trọng.

Kết luận: Sống chung với độ biến động

Độ biến động là một thực tế thường xuyên của các thị trường tài chính hiện đại. Nó đồng thời là cơ hội và rủi ro: các dao động giá tạo ra khả năng lợi nhuận, nhưng cũng có thể gây ra các khoản lỗ.

Để quản lý hiệu quả độ biến động, các nhà đầu tư cần xác định rõ chiến lược cá nhân, nhu cầu vốn, và khả năng chịu đựng rủi ro của mình. Sau đó, họ cần phân tích các tài sản quan tâm qua nhiều góc nhìn: độ biến động lịch sử, độ biến động tiềm ẩn qua các chỉ số thị trường, và các dự báo ngắn hạn.

Quản lý phù hợp các rủi ro liên quan đến độ biến động là điều giúp các nhà đầu tư đạt được mục tiêu dài hạn. Điều này đòi hỏi đa dạng hóa kỷ luật, cân đối lại danh mục định kỳ, và quan trọng nhất, duy trì tầm nhìn rõ ràng trong các giai đoạn biến động. Hiểu rõ độ biến động là gì và cách nó hoạt động là nền tảng để trở thành nhà đầu tư tinh vi và bền bỉ hơn.