Hiểu về spread: cách nó ảnh hưởng đến giao dịch tiền điện tử của bạn

Thông tin quan trọng dành cho các nhà giao dịch. Trên các thị trường tiền điện tử, giá cả được hình thành dựa trên cung cầu. Một trong những yếu tố chính ảnh hưởng đến giá trị các giao dịch của bạn là sự chênh lệch giữa mức giá cao nhất mà người mua sẵn sàng trả và mức giá thấp nhất mà người bán chấp nhận bán. Sự chênh lệch này gọi là spread. Đối với các tài sản có khối lượng giao dịch cao, như Bitcoin, chỉ số này thường duy trì ở mức tối thiểu, trong khi các đồng coin ít được giao dịch hơn thể hiện các khoảng cách rộng hơn đáng kể.

Ngoài spread, các nhà giao dịch thường gặp phải hiện tượng trượt giá – khi giá cuối cùng của giao dịch khác với giá ban đầu dự kiến. Điều này đặc biệt xảy ra trong điều kiện thị trường biến động hoặc khi thanh khoản không đủ. Chiến lược tốt trong các tình huống này là phân chia các lệnh lớn thành các phần nhỏ hơn.

Cách hình thành giá trên thị trường crypto

Khi bạn mua hoặc bán tài sản trên sàn giao dịch, cần nhớ rằng giá thị trường phụ thuộc trực tiếp vào cân bằng cung cầu. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố duy nhất. Khối lượng giao dịch, mức độ thanh khoản của thị trường, loại lệnh của bạn và tình hình chung của thị trường – tất cả đều có thể cản trở việc hoàn tất giao dịch theo giá dự kiến.

Mỗi bên trên thị trường đều hướng tới điều kiện có lợi nhất. Người mua tìm mức giá thấp nhất, người bán – mức giá cao nhất. Cuộc đấu tranh này tạo ra sự chênh lệch giữa họ. Tùy thuộc vào mức độ biến động và quy mô của thị trường cụ thể của tài sản, bạn có thể gặp phải không chỉ spread mà còn trượt giá. Hiểu biết về cách tổ chức các sổ lệnh giúp tránh được nhiều bất ngờ không mong muốn khi thực hiện các giao dịch.

Cơ sở của spread giữa cung và cầu

Spread là khoảng cách giữa mức giá cao nhất của yêu cầu mua (ask) và mức giá thấp nhất của đề nghị bán (bid) trong sổ lệnh. Trên các thị trường tài chính truyền thống, các khoảng cách này thường do các trung gian đặc biệt – nhà môi giới và nhà tạo lập thị trường – tạo ra. Trên thị trường crypto, spread hình thành một cách tự nhiên qua sự khác biệt giữa các lệnh giới hạn của các nhà giao dịch.

Nếu bạn cần mua ngay lập tức một tài sản theo giá thị trường, bạn sẽ phải chấp nhận mức giá cao nhất của các người bán. Ngược lại, khi bán nhanh, bạn sẽ chấp nhận mức giá thấp nhất của người mua. Càng nhiều tài sản được giao dịch (khối lượng cao hơn), spread thường sẽ nhỏ hơn. Bitcoin và các tài sản thanh khoản cao khác thể hiện các khoảng cách hẹp hơn nhiều so với các đồng coin ít được giao dịch.

Điều này liên quan đến số lượng lớn các lệnh trong sổ lệnh. Khi ít lệnh, spread mở rộng, dẫn đến biến động giá đáng kể khi đóng các vị thế lớn. Ngược lại, các tài sản có khối lượng giao dịch hàng ngày hàng triệu đô la duy trì spread ổn định, hẹp.

Vai trò của nhà tạo lập thị trường trong việc hình thành spread

Thanh khoản – là chỉ số cực kỳ quan trọng đối với bất kỳ thị trường tài chính nào. Trên các thị trường ít thanh khoản, bạn có thể phải chờ hàng giờ hoặc hàng ngày để có người thực hiện lệnh của mình. Để tránh điều này, cần có cung cấp liên tục và sẵn sàng giao dịch.

Trên các thị trường truyền thống, nhà môi giới và nhà tạo lập thị trường đảm bảo thanh khoản này bằng cách kiếm lợi nhuận từ spread. Nhà tạo lập thị trường thực hiện chiến lược đơn giản nhưng hiệu quả: đồng thời mua và bán cùng một tài sản. Bằng cách mua giá thấp hơn và bán giá cao hơn, họ chiếm lấy khoảng cách này làm lợi nhuận.

Ngay cả spread nhỏ nhất cũng mang lại lợi nhuận đáng kể nếu thực hiện nhiều giao dịch trong ngày. Nhờ cạnh tranh này, các tài sản phổ biến thường có spread nhỏ hơn. Ví dụ, nhà tạo lập thị trường mua BNB ở 350 đô la mỗi đơn vị và bán ra ở 351 đô la. Khoảng cách một đô la này chính là lợi nhuận ròng của họ. Mọi nhà giao dịch muốn giao dịch nhanh chóng đều phải chấp nhận điều kiện này. Đối với nhà tạo lập thị trường, điều đó có nghĩa là: họ bán những gì họ mua, và mua những gì họ bán.

Spread và khối lượng giao dịch: mối liên hệ qua độ sâu thị trường

Để thấy spread trên thực tế, chỉ cần truy cập vào bất kỳ sàn giao dịch crypto chính nào và kích hoạt chế độ xem độ sâu thị trường. Chức năng này thường nằm ở góc trên bên phải của biểu đồ. Biểu đồ độ sâu là hình ảnh trực quan của sổ lệnh của tài sản. Trên đó, đường màu xanh thể hiện đề nghị bán, đường màu đỏ thể hiện cầu mua. Mỗi đường thể hiện số lượng lệnh và các mức giá của chúng.

Khoảng cách giữa các đường này chính là spread. Có thể tính toán: lấy số của đề nghị mua (ask) trừ đi số của đề nghị bán (bid). Như đã nhiều lần đề cập, có một mối liên hệ trực tiếp giữa thanh khoản và spread hẹp. Khối lượng giao dịch là chỉ số đáng tin cậy nhất về thanh khoản. Khối lượng lớn hơn thường đồng nghĩa với spread nhỏ hơn theo tỷ lệ phần trăm của tổng giá trị tài sản.

Sự phổ biến của một số đồng tiền điện tử và chứng khoán tạo ra sự cạnh tranh cao giữa các nhà giao dịch. Họ cố gắng kiếm lợi từ spread này, do đó liên tục điều chỉnh các lệnh của mình để giữ khoảng cách càng hẹp càng tốt.

Cách tính spread theo phần trăm

Để so sánh spread của các tài sản khác nhau, cần tính theo phần trăm so với giá. Công thức đơn giản: ((Ask-giá – Bid-giá)) / Ask-giá × 100

Xem ví dụ cụ thể. Giả sử giá ask của một tài sản là 900 đô la, giá bid là 895 đô la. Chênh lệch 5 đô la chia cho 900, rồi nhân với 100. Kết quả khoảng 0,56% spread.

So sánh với Bitcoin, có spread khoảng 3 đô la khi giá khoảng 40.000 đô la. Theo phần trăm, chỉ khoảng 0,0075%. Mặc dù con số tuyệt đối của spread Bitcoin nhỏ hơn, nhưng điều đó không có nghĩa là spread của nó hẹp hơn. Chính tỷ lệ phần trăm mới phản ánh đúng thực tế.

Các tài sản có khối lượng giao dịch thấp thường có spread phần trăm lớn hơn. Điều này xác nhận giả thuyết của chúng ta về mối phụ thuộc của spread vào thanh khoản. Spread phần trăm nhỏ nhất nằm ở các tài sản có thanh khoản cao nhất. Khi thực hiện các lệnh thị trường lớn, rủi ro nhận giá không có lợi sẽ thấp hơn nhiều.

Trượt giá: thị trường di chuyển nhanh hơn bạn

Trượt giá – là hiện tượng phổ biến xảy ra khi thị trường biến động mạnh hoặc thanh khoản không đủ. Nó thể hiện qua việc lệnh của bạn được thực hiện ở mức giá khác với dự kiến ban đầu.

Hãy tưởng tượng: bạn đặt một lệnh mua lớn với kỳ vọng giá 100 đô la. Tuy nhiên, thị trường không đủ thanh khoản để thực hiện toàn bộ lệnh này đúng mức giá đó. Hệ thống phải chuyển sang các mức giá cao hơn (hơn 100 đô la) cho đến khi lệnh của bạn được thực hiện xong. Kết quả, giá trung bình của mua của bạn cao hơn dự kiến. Đó chính là trượt giá.

Khi bạn đặt lệnh thị trường, sàn tự động phân tích và giới hạn trong sổ lệnh. Hệ thống ban đầu đề xuất các mức giá tốt nhất có thể. Nhưng nếu khối lượng tại các mức giá này không đủ, hệ thống sẽ mở rộng tìm kiếm sang các mức khác. Cuối cùng, lệnh của bạn được thực hiện ở mức giá có thể khác so với yêu cầu ban đầu.

Trượt giá đặc biệt rõ rệt trên các sàn phi tập trung và các nhà tạo lập thị trường tự động. Trong điều kiện biến động hoặc thanh khoản thấp của altcoin, sự chênh lệch này có thể lên tới 10% so với giá dự kiến.

Trượt giá tích cực: món quà hiếm của thị trường

Tuy nhiên, trượt giá không phải lúc nào cũng xấu hơn mong đợi. Trượt giá tích cực xảy ra khi thị trường bất ngờ hỗ trợ bạn. Nếu bạn đặt lệnh mua và giá giảm bất ngờ, bạn sẽ mua được tài sản với giá thấp hơn. Ngược lại, khi bán, giá có thể tăng đột ngột tại thời điểm bạn đặt lệnh.

Hiện tượng này hiếm gặp, nhưng trên các thị trường biến động mạnh, đôi khi vẫn xảy ra. Điều này cho thấy rằng, biến động không phải lúc nào cũng có lợi cho nhà giao dịch.

Bảo vệ khỏi trượt giá

Nhiều nền tảng phi tập trung và các nhà tạo lập thị trường tự động (như PancakeSwap hay Uniswap) cho phép thiết lập thủ công mức trượt giá tối đa chấp nhận được. Tham số này xác định mức độ giá thực tế có thể lệch khỏi giá dự kiến trước khi giao dịch bị hủy bỏ.

Thiết lập mức trượt giá thấp nghĩa là lệnh của bạn sẽ thực hiện chậm hoặc thậm chí không thực hiện được. Thiết lập quá cao lại tạo rủi ro bị front-running. Nhà giao dịch hoặc bot khác có thể đặt phí gas cao hơn để mua trước bạn. Sau đó, họ nhanh chóng tạo ra các giao dịch khác để bán lại tài sản với giá cao nhất có thể.

Các cách thực tiễn giảm thiểu trượt giá tiêu cực

Dù không thể tránh hoàn toàn trượt giá, nhưng có một số chiến lược hiệu quả để giảm thiểu.

1. Phân chia các lệnh lớn thành các phần nhỏ hơn. Thay vì đặt một lệnh lớn, hãy chia thành nhiều lệnh nhỏ hơn. Theo dõi cẩn thận sổ lệnh – cố gắng không đặt các lệnh vượt quá khối lượng có sẵn tại các mức giá đó.

2. Tính đến phí giao dịch khi giao dịch trên các thị trường phi tập trung. Trên một số mạng blockchain, phí giao dịch rất cao, đặc biệt trong các thời điểm mạng quá tải. Các khoản phí này có thể hoàn toàn xóa sạch lợi nhuận bạn có được từ việc tránh trượt giá.

3. Cẩn thận với các tài sản thanh khoản thấp. Nếu bạn giao dịch với tài sản có pool thanh khoản nhỏ, ngay cả một giao dịch của bạn cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá. Nhiều giao dịch nhỏ liên tiếp sẽ cộng dồn thành tác động lớn đến các lệnh tiếp theo của bạn.

4. Sử dụng lệnh giới hạn. Chúng đảm bảo bạn sẽ nhận được mức giá mong muốn hoặc tốt hơn trong quá trình giao dịch. Mặc dù phải chờ đợi lâu hơn, nhưng bạn sẽ yên tâm không bị trượt giá tiêu cực.

Kết luận cho thực hành

Khi giao dịch tiền điện tử, hãy nhớ rằng spread và trượt giá có thể thay đổi giá trị cuối cùng của các giao dịch của bạn. Không thể hoàn toàn tránh khỏi, nhưng hiểu rõ các cơ chế này giúp đưa ra quyết định sáng suốt hơn.

Trong các lệnh nhỏ, trượt giá và spread có thể không đáng kể. Tuy nhiên, với các lệnh lớn, giá trung bình mỗi đơn vị có thể cao hơn nhiều so với dự kiến. Hiểu rõ các quá trình này là điều tối quan trọng đối với các nhà giao dịch hoạt động trong lĩnh vực tài chính phi tập trung. Nếu thiếu kiến thức cơ bản, bạn có nguy cơ mất tiền do biến động giá không lường trước hoặc các thao túng của các thành viên thị trường có kinh nghiệm hơn.