Stablecoin dan Bank: Seekor "Ikan Lele" di Dalam Kolam Keuangan?

Bên cạnh đó, nhiều năm qua, mỗi khi stablecoin được nhắc đến, ngành ngân hàng lập tức tỏ ra lo ngại. Họ sợ một điều: nếu mọi người có thể giữ một loại tiền tệ số được hỗ trợ bằng tài sản thực trên điện thoại của mình, tại sao họ còn cần phải đặt tiền vào các tài khoản thanh toán không có lãi suất, phí cao, và thậm chí còn bị “đông cứng” vào cuối tuần?

Nhưng một nghiên cứu mới từ Giáo sư Will Cong của Đại học Cornell đã vén màn một sự thật khác: stablecoin không phải là kẻ thù tìm cách “giết chết” ngân hàng. Thay vào đó, chúng giống như một “cá trê” trong bể tài chính—một thứ gì đó khiến hệ thống truyền thống phải tỉnh dậy và cải thiện bản thân.

Tại Sao Mọi Người Vẫn Để Tiền Trong Ngân Hàng?

Câu hỏi này nghe có vẻ lạ, nhưng nó chính là chìa khóa để hiểu toàn bộ cuộc tranh luận. Năm 2019, khi công ty của Christian Catalini công bố kế hoạch Libra, thế giới tài chính chao đảo. Các ngân hàng trung ương, các nhà quản lý, thậm chí cả các chính trị gia đều phát ra những lời cảnh báo rằng: nếu mọi người bắt đầu sử dụng stablecoin, dòng tiền gửi sẽ trảy chảy khỏi hệ thống ngân hàng như nước chảy từ một chiếc bàkt bị thủng.

Nhưng hiện tượng này chưa bao giờ thực sự xảy ra.

Dù vốn hóa stablecoin đã tăng trưởng nhanh chóng, các nghiên cứu thực tế hầu như không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa sự phát triển của chúng và dòng tiền gửi rời bỏ ngân hàng. Tại sao vậy?

Câu trả lời nằm ở một khái niệm gọi là “tính dính của tiền gửi”. Tài khoản thanh toán của bạn không phải chỉ là một nơi để giữ tiền. Nó là một “hub” trung tâm kết nối toàn bộ cuộc sống tài chính của bạn: tiền lương được chuyển trực tiếp vào đây, thẻ tín dụng liên kết ở đây, các khoản vay thế chấp cũng được quản lý ở đây. Tất cả những thứ này tạo thành một “gói dịch vụ tổng thể” quá tiện lợi để rời bỏ—chỉ vì kiếm thêm vài điểm phần trăm lãi suất.

Nói một cách khác: ngân hàng đã xây dựng một “hệ sinh thái”, không phải vì dịch vụ của họ tuyệt vời, mà bởi vì rời khỏi nó quá rắc rối. Đó chính là “hiệu ứng cá trê”—sự hiện diện của một thứ gì đó khác biệt buộc toàn bộ hệ thống phải thức tỉnh.

Stablecoin Không Phá Hủy, Mà Thúc Đẩy Cạnh Tranh

Dữ liệu cho thấy rõ ràng: stablecoin không phải là “tên lửa” được thiết kế để phá hủy ngân hàng. Nhưng sự hiện diện của nó đã tạo ra một “áp lực kỷ luật” vô hình.

Một khi các ngân hàng nhận ra rằng có một lựa chọn thay thế đáng tin cậy ngoài kia—nơi người dùng có thể xác lập quyền kiểm soát trực tiếp đối với tiền của mình mà không cần phải trải qua các trung gian—họ không thể còn dựa vào “thói quen người dùng” nữa. Họ phải tập luyện:

• Cung cấp lãi suất tiền gửi cao hơn: Thay vì để tiền ứ đọng với lãi suất gần bằng không, ngân hàng buộc phải nâng cao tỷ lệ để cạnh tranh với lựa chọn ngoài kia.

• Cải thiện hiệu quả hoạt động: Những hệ thống thanh toán cũ kỹ, chậm chạp, lạc hậu bắt đầu được hiện đại hóa.

• Tạo ra các sản phẩm dịch vụ mới: Thay vì chỉ kiếm tiền bằng cách “kẹt” tiền của khách hàng, ngân hàng bắt đầu suy nghĩ về cách tạo giá trị thực.

Đây không phải là “chiếc bánh nhỏ lại”—mà ngược lại, stablecoin khiến “chiếc bánh lớn hơn”. Khi ngân hàng được thúc đẩy cải thiện dịch vụ, người tiêu dùng được hưởng lợi với lãi suất cao hơn, phí thấp hơn, và công nghệ tốt hơn.

Từ “Ma Sát” Đến “Hiệu Quả”: Cuộc Cách Mạng Thanh Toán

Bây giờ, nếu chúng ta loại bỏ những nỗi sợ hãi về “dòng tiền gửi rơi rớt” (mà bằng chứng cho thấy không phải là mối đe dọa thực tế), một không gian tăng trưởng thực sự sẽ hiện ra.

Hệ thống tài chính toàn cầu hiện nay được xây dựng trên một nền tảng cũ kỹ. Thanh toán xuyên biên giới vẫn mất nhiều ngày, chi phí cao, tiền phải được chuyển qua vô số các trung gian. Nếu bạn ở Việt Nam và muốn gửi tiền cho một người ở Mỹ, tiền bạn sẽ “kẹt lại” trong hệ thống ngân hàng đại lý trong vài ngày, làm mất đi cơ hội sử dụng tiền trong thời gian đó.

Stablecoin nén quá trình này thành một giao dịch trên blockchain—ngay lập tức, không thể đảo ngược, rõ ràng. Đó không chỉ là một cải tiến nhỏ. Đó là một thay đổi cơ bản:

• Giải phóng thanh khoản toàn cầu: Tiền không còn bị “kẹt lại” hàng ngày trong các hệ thống quá lỗi thời. Vốn có thể di chuyển tự do xuyên biên giới, nâng cao hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

• Giảm chi phí trung gian: Những “phí cầu” mà ngân hàng từng kiếm từ “ma sát” sẽ giảm đi. Nhưng thay vào đó, họ có thể kiếm từ việc cung cấp “tốc độ” thay vì “độ trễ”.

• Cập nhật hạ tầng: Nhiều ngân hàng vẫn chạy trên các hệ thống cũ được viết bằng COBOL và được duy trì bằng “băng dính kỹ thuật số”. Đây là cơ hội để hiện đại hóa.

Đạo Luật GENIUS Và Khung Quản Lý Thực Tế

Tất nhiên, các cơ quan quản lý có lý do để lo ngại. Nếu thị trường stablecoin biến động, và tất cả người dùng cùng một lúc muốn rút tiền của họ, tài sản dự trữ có thể bị buộc “bán tháo” nhanh, gây ra khủng hoảng hệ thống.

Nhưng đây không phải là rủi ro mới. Đó chính là những rủi ro mà các tổ chức tài chính khác—như ngân hàng bóng tối—đã phải đối mặt từ lâu.

Giải pháp không phải là “phát minh ra những luật vật lý kinh tế mới”, mà là áp dụng những quy tắc quản lý hiện có cho một công nghệ mới.

Đó chính là nơi Đạo luật GENIUS phát huy tác dụng. Được Tổng thống Hoa Kỳ ký vào tháng 7 năm 2025, luật này quy định rõ ràng:

• Dự trữ đầy đủ: Mỗi stablecoin phát hành phải được hỗ trợ 100% bằng tiền mặt, trái phiếu chính phủ Mỹ ngắn hạn, hoặc tiền gửi được bảo vệ.

• Quyền mua lại có thể thực thi: Người dùng có thể yêu cầu hoàn trả tiền của họ bất kỳ lúc nào.

• Quản lý rủi ro: Các cơ quan quản lý ngân hàng như Cục Dự trữ Liên bang và Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ sẽ giám sát các nhà phát hành stablecoin để đảm bảo họ tính toán đầy đủ rủi ro vận hành, khả năng thất bại trong lưu ký, và độ phức tạp của việc quản lý dự trữ quy mô lớn.

Những quy tắc này “có vẻ đã bao phủ” những điểm yếu cốt lõi mà các nhà nghiên cứu từng xác định, bao gồm rủi ro rút tiền hàng loạt và vấn đề thanh khoản.

Đô La Mỹ Nâng Cấp, Hay Để Lại Cho Người Khác?

Suy cho cùng, Hoa Kỳ phải đối mặt với một lựa chọn không thể tránh khỏi: hoặc dẫn đầu sự thay đổi này, hoặc chứng kiến tương lai tài chính được hình thành ở các khu vực pháp lý ngoài khơi—nơi mà các nhà phát hành stablecoin không chịu sự giám sát của Mỹ.

Đô la Mỹ vẫn là tiền tệ được ưa chuộng nhất toàn cầu. Nhưng “đường ray” mà nó chạy trên đó đã rõ ràng lỗi thời. Đạo luật GENIUS, bằng cách “nội địa hóa” lĩnh vực stablecoin, đã biến những gì từng là “bóng tối” ngoài khơi thành một phần “trong suốt, vững chắc” của hạ tầng tài chính trong nước.

Các ngân hàng không nên tiếp tục lo sợ cạnh tranh. Thay vào đó, họ nên bắt đầu suy nghĩ cách sử dụng công nghệ này để tạo ra lợi ích.

Kịch bản này giống như những gì ngành công nghiệp âm nhạc đã trải qua. Ban đầu, khi Napster và phát trực tuyến xuất hiện, ngành công nghiệp ghi âm hoảng sợ. Họ kiện hàng trăm người, gửi hàng ngàn trát tòa. Nhưng cuối cùng, họ phát hiện ra rằng phát trực tuyến không phải là mỏ vàng của “piracy”—nó chính là mỏ vàng của “người tiêu dùng mới”.

Các ngân hàng đang kháng cự một cuộc chuyển đổi mà cuối cùng sẽ cứu lấy họ. Khi họ nhận ra mình có thể kiếm tiền từ “tốc độ” thay vì “độ trễ”, khi họ hiểu rằng stablecoin không phá hủy ngân hàng mà thúc đẩy nó, họ sẽ thực sự học được cách đón nhận sự thay đổi này.

Đó chính là “cá trê” trong bể tài chính—một dấu hiệu cảnh báo, một kích thích, một cơ hội để hệ thống truyền thống thức tỉnh và tự mình tiến hóa.